INEWHORIZON

ขอบฟ้าใหม่

บทเรียนจากบริหารเศรษฐกิจโดยใช้ระบบที่แตกต่างกัน

บทเรียนจากบริหารเศรษฐกิจโดยใช้ระบบที่แตกต่างกัน

รศ.ดร.สมศักดิ์ แต้มบุญเลิศชัย

ความสัมฤิทธ์ผลของโยบายเศรษฐกิจระบบเศรษฐกิจที่พึงปรารถนาคือระบบที่สามารถแก้ปัญหาพื้นฐานทางเศรษฐกิจอย่างมีประสิทธิภาพ ทำให้ประเทศมีการพัฒนา ประชาชนมีชีวิตความเป็นอยู่ที่ดี ในวิชาเศรษฐศาสตร์ ปัญหาพื้นฐานทางเศรษฐกิจคือ จากทรัพยากรที่มีอยู่ เราจะมีการผลิตอะไร. อย่างไรและเพื่อใคร ผู้บริหารเศรษฐกิจของประเทศต่างๆในโลก ล้วนมีความปรารถนาอยากเห็นประเทศของตนมีความเจริญรุ่งเรืองทางเศรษฐกิจ ประชาชนมีรายได้เพียงพอแก่การดำรงชีวิต ไม่มีความอดอยากยากแค้น สิ่งชั่วร้ายต่างๆที่เป็นภัยต่อชีวิตและทรัพยากรทั้งที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติและที่สร้างขึ้นโดยมนุษย์ สามารถมีการขจัดหรือบรรเทาให้น้อยลง ประชาชนในประเทศมีการกระจายรายได้และทรัพย์สินที่เป็นธรรม สังคมมีความสมานฉันท์ ปรองดองกัน ประชาชนทุกคนมีสิทธิ์เสรีภาพ มีสุขภาพที่ดีและได้รับการพัฒนาทางด้านความรู้ความสามารถโดยทั่วถึง ฯลฯ

อย่างไรก็ดี ในโลกนี้มีน้อยประเทศที่ได้รับผลสำเร็จในการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมจนสามารถมีสภาพที่สอดคล้องหรือใกล้เคียงกับสิ่งที่พึงปรารถนาที่กล่าวมาข้างต้น. ตั้งแต่สมัยโบราณเป็นต้นมา มีนักปรัชญาหรือนักคิดทั้งในโลกตะวันตกและตะวันออก ทำการวาดภาพสังคมที่พึงปรารถนาในลักษณะต่างๆ เช่น การมีกษัตริย์หรือผู้ปกครองที่เป็นนักปรัชญาที่รอบรู้และมีคุณธรรมตามแนวคิดของเพลโต(Plato)ในกรีกสมัยโบราณ การสาธยายถึงชุมชนที่มีความสงบสุข ไม่มีความขัดแย้ง ไม่ต้องประสบกับศึกสงคราม และไม่ต้องถูกกดขี่ขูดรีดจากชนชั้นปกครอง ตามบทความของเถาเวียนหมิงในสมัยราชวงศ์จิ้นของจีนเมื่อประมาณ 1600 ปีก่อน. หนังสือยูโทเปีย(Utopia)ของทอมมัส มอร์(Thomas More)ที่เขียนขึ้นในปีค.ศ.1516 ซึ่งบรรยายถึงสังคมที่ทุกคนไม่มีทรัพย์สมบัติของตนเอง แต่ต้องทำงานตามความถนัดและสามารถเรียกหาสิ่งจำเป็นในการดำเนินชีวิตตามที่ตนต้องการได้โดยไม่ขัดสน เป็นต้น

นักคิดสังคมนิยมในยุคต้นๆหลายคนได้มองเห็นถึงความไม่เป็นธรรมในสังคมจากการแย่งชิงกันแสวงหาทรัพย์สินและผลประโยชน์ จึงมีความคิดที่จะสร้างสังคมที่ประชาชนทุกคนไม่มีทรัพย์สมบัติส่วนบุคคล คือทรัพย์สินทุกอย่างในสังคมเป็นของส่วนรวม เพราะเห็นว่าการมีทรัพย์สินส่วนบุคคลเป็นต้นเหตุสำคัญของการแข่งขันแสวงหาผลประโยชน์และทำให้เกิดความขัดแย้งในสังคม ผลของการแข่งขันแย่งชิงทรัพยากรที่มีอยู่ทำให้คนส่วนหนึ่งสามารถสะสมทรัพย์สินเงินทองเป็นจำนวนมาก มีความเป็นอยู่ที่หรูหราฟุ่มเฟือย ในขณะที่คนส่วนใหญ่ในสังคมต้องตกอยู่ในฐานะที่ยากจนค่นแค้น. นักคิดสังคมนิยมบางคนมีความคิดปฏิเสธระบบตลาดและถึงกับเสนอให้มีการเลิกใช้เงินตราเป็นสื่อกลางในการแลกเปลี่ยน

ความคิดการยกเลิกระบบตลาดและเลือกใช้เงินตรานี้ เป็นการขัดแย้งกับแนวคิดทางเศรษฐศาสตร์พื้นฐาน. ยิ่งเมื่อโครงสร้างเศรษฐกิจมีความสลับซับซ้อนและมีการแบ่งงานตามความถนัดหรือความชำนาญของแต่ละคนมากขึ้น และในแต่ละวันมีสินค้าและบริการเข้าสู่ตลาดเป็นจำนวนมาก การยกเลิกระบบตลาดและการใช้เงินตราและกลับไปสู่สังคมที่มีการแลกเปลี่ยนสิ่งของกันนั้น เป็นสิ่งที่นำมาปฏิบัติได้ยาก. แต่สังคมที่มีสมบัติเป็นของส่วนรวมโดยทุกคนมีงานทำตามความถนัดและมีสิ่งใช้สอยอย่างไม่ขัดสนนั้นย่อมเป็นสภาพที่พึงปรารถนา ปัญหาอยู่ที่ว่า ความคิดนี้จะนำไปสู่การปฏิบัติอย่างมีประสิทธิภาพได้อย่างไร

ในการจัดการกับปัญหาทางเศรษฐกิจ ในประวัติศาสตร์โลกประเทศต่างๆมีการทดลองใช้ระบบเศรษฐกิจที่แตกต่างกัน. มาถึงปัจจุบัน ระบบเศรษฐกิจที่มีการใช้อยู่อาจแบ่งเป็นสองระบบใหญ่ คือระบบทุนนิยมและระบบสังคมนิยม. เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในประเทศต่างๆในศตวรรษที่ 20 แสดงให้เห็นว่าประเทศที่บริหารเศรษฐกิจตามแนวทางสังคมนิยมต่างต้องประสบกับปัญหาที่ยากแก่การแก้ไขและต้องมีการปฏิรูปเศรษฐกิจขนานใหญ่โดยหันมาใช้ระบบตลาด. ในทางตรงกันข้าม ในศตวรรษที่ผ่านมา แม้ประเทศที่ใช้ระบบทุนนิยมก็ต้องประสบกับปัญหาวิกฤตการณ์ทางเศรษฐกิจเป็นคร้้งคราว แต่โดยทั่วไปแล้วยังสามารถอยู่รอดได้ แม้ต้องมีการปรับเปลี่ยนวิธีการบริหารเพื่อแก้ปัญหาเศรษฐกิจที่เกิดขึ้นมาใหม่

สถานการณ์ที่เกิดขึ้นในโลกในช่วงศตวรรษที่ 20 แสดงให้เห็นว่า การแก้ปัญหาเศรษฐกิจพื้นฐานที่กล่าวว่าจะทำการผลิตอะไร อย่างไรและเพื่อใครนั้น ระบบเศรษฐกิจทุนนิยมซึ่งใช้กลไกตลาดเป็นเครื่องมือที่ดูเสมือนหนึ่งว่าไม่มีการจัดการอย่างเป็นกิจจะลักษณะและไม่มีแบบแผนที่ชัดเจน กลับมีความสัมฤทธิ์ผลมากกว่าเมื่อเทียบกับระบบสังคมนิยมที่มุ่งสร้างความมั่งคั่งให้แก่สังคมและประเทศชาติโดยมีการกระจายผลได้อย่างเป็นธรรมในหมู่ประชาชน ประสบการณ์ความล้มเหลวในการบริหารเศรษฐกิจโดยใช้ระบบสังคมนิยมจึงเป็นสิ่งที่ควรแก่การพิจารณาว่า เหตุใดจึงเป็นเช่นนี้

Facebook Comments

ใส่ความเห็น

อีเมลของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น ช่องข้อมูลจำเป็นถูกทำเครื่องหมาย *