ครวญคำนึง จากนักวิชาการเกษตร (พืชไร่นา)

ครวญคำนึง จากนักวิชาการเกษตร (พืชไร่นา)

ใครๆก็ต้องมีความหลังที่ประทับใจ อยู่ว่างๆลองมานั่งทบทวนการทำงานในสมัยก่อน เมื่อสมัยที่ทำงานเป็นผู้อำนวยการกอง เป็นระยะเวลาที่ประทับใจมาก และจำหลายเหตุการณ์ได้
ถึงแม้กองในสมัยนั้น ไม่ได้เป็นสถาบันเอกเทศ แต่ก็ได้รับมอบอำนาจหน้าที่ ให้มีการบริหารเป็นอิสระพอสมควร เช่นการจัดหาและการใช้งบประมาณ การจัดซื้อจัดจ้าง และการสร้างโครงการแผนงานต่างๆ

ผมได้เป็นผู้อำนวยการกองส่งเสริมพืชไร่นา สังกัดกรมส่งเสริมการเกษตร ในสมัยนั้น ประมาณปี ๒๕๓๔-๒๕๓๙ ซึ่งเดี๋ยวนี้ หน่วยงานนี้ไม่มีแล้ว ปรับเปลี่ยนไปมาหลายรูปแบบ แต่ภาพแห่งความหลัง ยังคงอยู่ในความจำส่วนลึก บางครั้งการทำงานอาจจะผิดระเบียบปฏิบัติไปบ้าง แต่กล้านำมาเล่า เพราะผ่านไปเกือบ ๓๐ ปีแล้ว

กองส่งเสริมพืชไร่นา เป็นกองวิชาการ รับผิดชอบงานส่งเสริมพืชไร่ และข้าว มีอัตรากำลังไม่มากนัก ถ้ารวมหมด คงกว่าร้อยคน เพราะมีลูกจ้างชั่วคราวร่วมด้วย แต่ที่เป็นข้าราชการ ไม่ถึงร้อย อย่างไรก็ตาม ที่ส่วนภูมิภาค สำนักงานส่งเสริมการเกษตรภาค และสำนักงานเกษตรจังหวัดทุกแห่ง ก็จะมีนักวิชาการเกษตรที่รับงานทางด้านส่งเสริมข้าวและพืชไร่ ตามภารกิจของหน่วยงาน และแต่ละกองวิชาการ เช่น เรื่องศัตรูพืช ดินและปุ๋ย ประชาสัมพันธ์ ฯลฯ ก็จะมีนักวิชาการเป็นผู้แทนกองมาประสานความร่วมมือกับเรา ฉะนั้น เรามีอัตรากำลังน้อยก็จริง แต่สามารถสร้างเครือข่ายการทำงานได้ทั่วครบภาระกิจของกรมส่งเสริมการเกษตร

เนื่องจากเจ้าหน้าที่ในหน่วยงานของเรามาจากสถานศึกษาด้านการเกษตรเป็นส่วนใหญ่ ซึ่งต่างก็มีทัศนคติ ประเพณีปฏิบัติคล้ายกัน คือเป็นพี่เป็นน้อง พวกเราได้ยึดถือปฏิบัติตามอย่างคงทนเสมอมา ที่นั่น ตอนนั้น ไม่มี คุณ ผม ไม่มีท่าน มีแต่ พี่ และน้อง ผู้อาวุโสก็เป็นพี่ คอยแนะนำเตือนน้อง ผู้อ่อนอาวุโสกว่า ก็มักจะอยู่ ปฏิบัติตามรุ่นพี่ๆ ถึงเวลาทำงานเราทำงานหนัก ลืมวันลืมคืน ให้เสร็จและมีประสิทธิภาพ เมื่อมีกิจกรรมสนุกๆ เราก็ทำร่วมกัน บางครั้งก็โต้รุ่ง สว่างคาตาเลยก็เคยบ่อยๆ เมื่อครบปี เราจัดสัมมนากัน ณ สถานที่แห่งหนึ่ง เพื่อประเมินผลการทำงาน ปัญหาและข้อบกพร่อง ตลอดจนวางแผนการทำงานในปีต่อไป เมื่อเสร็จภารกิจที่เป็นทางการแล้ว แน่นอนที่สุดว่า เราสังสรรค์กันเต็มที่ แบบครอบครัวเดียวกัน

ขณะที่ทำงานในสำนักงาน ไม่มีการเคร่งครัดเรื่องเวลาทำงาน เพราะเราทำงานวิชาการ และเป็นผู้ทำงานในส่วนที่รับผิดชอบหรือที่ได้รับมอบหมายเสนอให้กับกรมส่งเสริมการเกษตร เช่นโครงการแผนงานส่งเสริมรายพืช ภาวะภัยธรรมชาติ ปัญหาของพืช เป็นต้น เมื่อถึงเวลาทำงาน เจ้าหน้าที่อุทิศเวลาให้กับงานอย่างหนัก หลายครั้งทำงานที่สำนักงานจนดึก จึงได้กลับ แต่ก็มีการลงนามเวลาทำการตามระเบียบ แม้ไม่เคร่งครัดนัก

เรื่องเงินงบประมาณไม่มีปัญหาสำหรับพวกเรา เพราะแต่ละทีมงาน เป็นผู้จัดทำงบประมาณเสนอกรมส่งเสริมการเกษตร โดยกองแผนงานเป็นผู้รวบรวมเสนอกรมฯพิจารณา นักวิชาการเราไปชี้แจงแนวคิดและเหตุผลเอง แล้วจึงเสนอสำนักงบประมาณ ทั้งนี้ ไปร่วมให้ข้อมูลแก่ผู้บริหารในการชี้แจงกรรมาธิการงบประมาณที่สภาผู้แทนราษฎรด้วย และเมื่อได้งบประมาณมาก็ได้ดำเนินการตามโครงการที่ขอไป ทั้งนี้ ข้าวและพืชไร่หลายชนิด เป็นพืชที่สำคัญ มีภาคเอกชนเข้ามาสนับสนุน เพราะ เป็นวัตถุดิบในการแปรรูป และอุตสาหกรรม บางพืช ภาคเอกชนยังได้สนับสนุนงบประมาณเพิ่มเติมให้มาทำงาน ให้ยานพาหนะไว้ใช้สอย และบางครั้ง ได้รับความร่วมมือทางวิชาการจากภาคเอกชน รวมทั้งการประชุมสัมมนาเจ้าหน้าที่ส่งเสริมการเกษตร หรือร่วมกับหน่วยงานวิชาการต่างๆ และอบรมเกษตรกรเป็นครั้งคราว

กองส่งเสริมพืชไร่นาในสมัยนั้น ได้รับความร่วมมือเป็นอย่างดี จากทุกส่วนงานภายในสังกัดกรมส่งเสริมการเกษตร และต่างหน่วยงาน ในสมัยนั้น มีการประชุมแถลงผลงานวิจัยเป็นรายพืช และร่วมกันวางแผนงานในปีต่อๆไป ระหว่างหน่วยงานวิจัย และมหาวิทยาลัยต่างๆ ซึ่งทางฝ่ายส่งเสริมการเกษตร ร่วมในการวิเคราะห์หาข้อมูลปัญหาในท้องที่ เพื่อประเด็นการวิจัย และร่วมในการทำแปลงทดสอบผลงานวิจัยที่สำเร็จแล้ว ว่าเหมาะกับท้องที่และเกษตรกรหรือไม่ พวกเราที่ทำงานร่วมกัน ไม่ว่าจะอยู่สถาบันไหนก็รู้จักสนิทกัน

มีกิจกรรมที่สำคัญๆที่เราเป็นแม่งาน เช่นการจัดประชุมแถลงผลงานวิจัยถั่วเหลืองในระดับโลก และระดับนานาชาติ (จัด ๒ ครั้งต่อเนื่องกัน) กิจกรรมแลกเปลี่ยนพันธุ์ข้าวและถั่วเหลือง สำหรับถั่วเหลืองมีการจำหน่ายเชื้อจุลินทรีย์ไรโซเบี้ยมด้วย การส่งเสริมเมล็ดพันธุ์ข้าวโพดลูกผสมที่เพิ่งจะเริ่มดำเนินการในประเทศไทย การส่งเสริมการปลูกทานตะวัน การศึกษาและติดตามสถานการณ์ฝ้ายจีเอ็มโอ การส่งเสริมละหุ่งร่วมกับเอกชน อฟลาท๊อกซิน การส่งเสริมอ้อยร่วมกับฝ่ายวิจัยและสำนักงานอ้อยและน้ำตาลทราย ฯลฯ ทั้งนี้ยังมีกิจกรรมที่สำคัญๆอีกมาก ในปีหนึ่งๆ ทุกกิจกรรมในกองเราได้งบประมาณถึง ๘๐๐ ล้านบาทมาใช้ในกิจกรรมต่างๆ ซึ่งในสมัยนั้น นับว่ามากพอสมควร

ผลของการทำงานจากงบประมาณที่ได้รับ มีพืชไร่หลายชนิดโด่งดัง เป็นที่สนใจของประชาชน และภาคเอกชน มีพันธุ์ที่ได้รับความนิยม เป็นผลผลิตออกมา พร้อมทั้ง ได้จัดงานส่งเสริม และเผยแพร่ เช่นงานแสดงนิทรรศการผ้าฝ้าย และไหม งานข้าวหอมมะลิ มีคำขวัญว่า “ ขอหอมหน่อย หอมมะลิร้อนๆจ้า” สัปดาห์ถั่วเหลืองที่จัดกิจกรรมทั่วประเทศ งานวันสาธิตในท้องที่ปลูกพืชไร่ต่างๆ และกิจกรรมอื่นๆอีกมาก

มีสิ่งที่ประทับใจในขณะทำหน้าที่นี้อยู่ ๒ เรื่อง เรื่องที่ ๑ คือการแข่งขันฟุตบอลภายในระหว่างกองต่างๆ ซึ่งบางกองมีเจ้าหน้าที่มาก มีศูนย์อยู่ต่างจังหวัด และหลายคนเคยเล่นฟุตบอลมาก่อน แต่กองเรานั้น มีคนเป็นนักฟุตบอลเก่าอยู่คนเดียว นอกนั้นต้องมาหัดเล่นกันตอนนั้น แต่เมื่อการแข่งขันจบสิ้น กองเราชนะเลิศได้ถ้วยรางวัล ทั้งนี้ เนื่องจากกำลังใจที่มีร่วมกัน และความสามัคคีที่ผนึกกำลัง ตั้งแต่ก่อนเริ่มแข่งขัน

เรื่องที่ ๒ คือพร้อมใจกันผูกเน็คไท มาทำงาน ทุกคนทุกหน้าที่ที่ทำงานในกองนี้ผูกเนคไทหมด ทั้งๆทีเจ้าหน้าที่ของเราไม่เคยทำมาก่อน เรื่องนี้เกิดขึ้นได้จากการคุย คิดกันเล่นๆ เฮฮายามว่าง แล้วนัดแนะกัน วันที่ผูกเนคไท โดนเพื่อนๆข้างนอกแซว ว่าที่นี่มีเซลล์แมนเยอะจัง

กับเพื่อนร่วมงาน เราผ่านทุกข์สุขมาด้วยกัน หากมีปัญหา ก็ร่วมกันแก้ไข และที่สำคัญที่สุดคือไอเดียจากประสบการณ์ในการทำงาน โดยเฉพาะเกี่ยวกับเกษตรกร ที่มีค่านิยม และจริยธรรมแบบเราๆ รวมถึงความปลอดภัยของสิ่งแวดล้อมรอบตัว เราทำงานด้วยกัน สังสรรค์กัน และเอื้ออาทรต่อกัน ผมคิดถึงใบหน้าของพี่ๆเพื่อนๆและน้องๆ แว่วเสียงหัวเราะ และเสียงพูดเล่น หรือพูดจริงจังจากเขา สิ่งเหล่านี้ทำให้เดี๋ยวนี้ผมยังยืนหยัดต่อสู้กับความร่วงโรยของวัยต่อไปได้ ด้วยความทรงจำที่ดีๆในสมัยนั้นมาชะโลมหัวใจ
บู๊ คนเคยหนุ่ม
เชียงใหม่ ๑๖ พศจิกายน ๒๕๖๕