การตั้งชื่อของคนจีน

การตั้งชื่อภาษาจีน

คนจีนเขาตั้งชื่อกันอย่างไร? ในสมัยก่อน คนจีนที่มีฐานะดีหรือผู้ที่ได้รับการศึกษามักมีการตั้งชื่อไว้มากกว่าหนึ่งชื่อ นอกจากชื่อแรกที่ตั้งโดยพ่อแม่แล้ว ก็มีชื่อรองและฉายานาม เวลาเรียกชื่อ เพื่อนฝูงหรือคนสนิท เขามักเรียกชื่อรอง หรือฉายานามกัน โดยทั่วไป คนจีนจะเรียกชื่อโดยระบุแซ่หรือนามสกุลก่อนแล้วจึงเรียกชื่อ  แต่ในหมู่เพื่อนฝูงและคนสนิท เขาจะเรียกชื่อกันโดยไม่ระบุแซ่

ในปัจจุบัน การตั้งชื่อของคนจีน ไม่พิถีพิถันเหมือนกับสมัยก่อน คนจีนส่วนใหญ่มีเพียงหนึ่งชื่อ หรืออาจมีชื่อเล่นหรือชื่อย่อที่เรียกขานกัน ในหมู่เพื่อนสนิท

การตั้งชื่อของคนจีนมีลักษณะที่น่าสนใจหลายประการคือ

ก. ใช้ตัวอักษรที่เป็นมงคล บางคนมีชื่อที่เขียนยากและเป็นตัวหนังสือที่ไม่ค่อยพบบ่อยในชีวิตประจำวัน เพราะใช้ตัวหนังสือที่มีความหมายดีๆ หรือหรูๆที่มาจากคำในวรรณคดี

ข. ชื่อของคนจีนส่วนใหญ่มีสองพยางค์ แต่ก็มีคนที่มีชื่อเพียงอักษรตัวเดียว หรือมีอักษรตัวเดียวอยู่เป็นจำนวนไม่น้อย

ค. ชื่อของคนจีนที่ตั้งโดยพ่อแม่ มักสะท้อนถึงความหวังหรือความปรารถนาของพ่อแม่ที่มีต่อลูก เช่น ใช้คำที่มีความหมายว่า รำ่รวย(富ฟู่) เป็นผู้สูงส่งหรือมีวาสนาดี(贵กุ้ย) เจริญรุ่งเรื่อง(荣หรง) งดงาม สง่างาม(华หัว) มีคุณธรรม หรือรักความเป็นธรรม(义อี้) เป็นต้น

ง. ชื่อผู้ชายและผู้หญิงมักมีความแตกต่างกัน ชื่อผู้ชายนิยมใช้ตัวอักษร ที่แสดงถึงความกล้าหาญและเข้มแข็ง เช่น 勇(หย่ง:กล้าหาญ) 强(เฉียง: แข็งแรง เข้มแข็ง มีกำลังดี) 山(ซัน: ภูเขา) 龙(หลง:มังกร) 虎(หู่:เสือ) เป็นต้น  ส่วนชื่อของผู้หญิง ก็มักมีอักษรที่แสดงถึงความสวยงาม อ่อนโยน เช่น 美(เหม่ย: สวยงาม) 月(เวี่ย:พระจันทร์) 娇(เจียว:สวยน่ารัก) 芳(ฟาง: หอมหวล) 玉(วี่:หยก) เป็นต้น

จ. ในการตั้งชื่อ คนจีนจำนวนมากนิยมตรวจดูดวงชะตา โดยดูจากวันเดือนปีเกิดแล้วตั้งชื่อให้สอดคล้องกับดวงชะตาของเด็ก โดยมีตัวอักษรที่มีส่วนประกอบเป็นธาตุต่างๆ คือ 金(จิน:ทอง) 木(มู่:ไม้) 水(สุ่ย:นำ้) 火(หั่ว:ไฟ) 土(ถู่:ดิน) เพื่อเสริมดวงชะตา

ฉ. การตั้งชื่อตามลำดับอาวุโสในวงศ์ตระกูล คนจีนสมัยก่อนมีการเรียงลำดับคนในวงตระกูลเดียวกันที่อยู่ในรุ่นต่างๆ โดยคนรุ่นเดียวกันจะใช้ ชื่อที่เป็นตัวอักษรที่ฉัแดงรุ่นของตน ถ้าคนรุ่นเดียวกันในชื่อของเขาแต่ละคนจะมีตัวอักษรตัวหนึ่งที่แสดงลำดับอาวุโสของตนในวงศ์ตระกูล  เมื่อคนในตระกูลเดียวกันเห็นชื่อแล้วจะรู้ได้ทันทีว่า คุณคนนั้นมีลำดับอาวัโสในวงศ์ตระกูลอย่างไร  คนอื่นๆในวงตระกูลเดียวกันควรเรียกเขาว่า พี่ อา ลุง หรือปู่  สำหรับคนที่อยู่ในครอบครัวเดียวกัน การตั้งชื่อต้องมีการเรียงลำดับอาวุโส เพื่อแสดงว่าลูกคนโตและคนที่รองลงมา

ช. คนจีนบางคนนิยมตั้งชื่อลูกตามฤดูกาล สถานที่ หรือ เหตุการณ์ในวันที่เกิด เช่น国庆(กั๋วชิ่ง:วันชาติ) เกิดในวันแผ่นดินไหว震生(เจิ้นเซิง) หรือมีตัวอักษรที่แสดงถึงฤดูกาลหรือสถานที่ที่เกิด เช่น 春(ชุน: ฤดูใบไม้ผลิ) 河(เหอ:แม่นำ้) 山(ซ้น:ภูเขา) เป็นต้น

ซ. บางคนตั้งชื่อเพื่อแสดงความมุ่งมั่นหรือปณิธานของตนเองหรือลูกหลาน เพื่อแสดงถึงความอยากเลียนแบบอย่างของบุคคลในประวัติศาสตร์ หรือคนในยุคปัจจุบันที่ตนเองนับถือ ชื่นชมหรือเลื่อมใสศรัทธา เช่น 仰飞(หยั่งเฟย: เลื่อมใสศรัทธาในเว่ยเฟย ซึ่งเป็นวีรบุรุษในประวัติศาสตร์จีน) 学锋(เสวียฟง:เลียนแบบเหลยเฟิง ซึ่งเป็นวีรบุรุษผู้เสียสละในยุคปัจจุบัน)

ฌ. ในสมัยที่รัฐบาลและประชาชนจีนส่งเสริมและสรรเสริญผู้มีความคิดในการต่อสู้ทางชนชั้นและการปกป้องประเทศชาติ ก็มีคนที่ตั้งชื่อลูกหลานของตนเองที่สอดคล้องกับความคิดของสังคมในสมัยนั้น เช่น 卫东(เวี่ยตง:ปกป้องเหมาเจ๋อตง ซึ่งเป็นผู้นำสูงสุดของประเทศ) 解放(เจื่อยฟั่ง:การปลดแอก) 红心(หงซิน:มีจิตใจสีแดงที่สนับสนุนพรรคคอมมิวนิสต์) เป็นต้น

จนถึงตอนต้นของยุคสาธารณรัฐ คนจีนจำนวนมากยังมีการใช้ชื่ออยู่หลายชื่อ นอกจากชื่อที่พ่อแม่ตั้งให้(名:หมิง)แล้ว ยังมีชื่อรองหรือสมญานาม(字:จื้อ) ในสมัยโบราณ ผู้ชายเมื่อถึงอายุ20ปี และผู้หญิงเมื่ออายุ5ปีแล้วจึงมีการตั้งชื่อรอง ซึ่งชื่อรองนี้อาจเป็นการแสดงถึงความหมาย หรือคำอธิบายขยายความของชื่อแรก และเมื่อคนๆนั้นเติบโตเป็นผู้ใหญ่และมีหน้าที่การงานแล้ว เขาก็อาจตั้งชื่อ หรือฉายาเพิ่มเติมแก่ตนเองได้ เช่น เหมาเจ๋อตง ชื่อ泽东(เจ๋อตง) มีชื่อรองว่ายุ่นจือ(润之）โจวเอินไหล มีชื่อ恩来(เอินไหล) มีชื่อรองเสียงหวี่(翔宇)  นอกจากนี้ คนจีนบางคน มีการตั้งฉายานามให้แก่ตนเอง เช่น ซุนยัดเซ็น(孙中山:ซุนจงซาน) มีชื่อจริงว่า孙文(ซุนเหวิน) มีชื่อรองว่า逸先(อี้เซียน แต่ขานเป็นภาษากวางตุ้งว่ายัดเซน) แต่เป็นที่รู้จักกันว่า孙中山(ซุนจงซาน) เพราะตอนที่เขาลี้ภัยอยู่ในประเทศญี่ปุ่น ได้ตั้งฉายาตนเองว่า中山樵(จงซานเฉียว:คนหาฟืนชื่อจงซาน) คนจีนส่วนใหญ่จึงเรียกชื่อเขาว่าซุนจงซาน

นอกจากชื่อแรก ชื่อรอง ฉายานาม และชื่อเล่นแล้ว คุณจีนที่มีชื่อเสียงบางคน โดยเฉพาะนักเขียนและศิลปิน มักเป็นที่รู้จักกันในชื่อที่เขาใช้ในการแสดงภาพยนตร์หรือละคร หรือชื่อที่เป็นนามปากกาในการเขียนหนังสือของเขา เช่น หลู่ซิ่น(魯迅)และปาจิน(巴金)ที่เป็นนักเขียนชื่อดัง คนทั่วไปมักรู้จักเขาในนามปากกา โดยไม่รู้ว่าชื่อจิงของเขาคืออะไร

รศ.สมศักดิ์ แต้มบุญเลิศชัย