ถึงเขาใหญ่ที่รัก

ถึงเขาใหญ่ที่รัก

ก่อนอื่นฉันขออวยพรสุขสันต์วันเกิดแก่เธอ ในวันที่ 18 กันยายน พ.ศ.2565 ปีนี้เธออายุครบ 60 ปี ซึ่งเธอถือเป็นลูกคนโตของอุทยานแห่งชาติทั้งมวลในประเทศไทย

หวังว่าเธอคงยังพอจำได้ว่า “กว่าจะมาเป็นอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่” เช่นทุกวันนี้ มันเริ่มต้นมาอย่างไร เรามาร่วมรำลึกไปด้วยกันนะ

เมื่อวันที่ 25 มีนาคม พ.ศ.2501 ในรัฐบาลที่ จอมพลถนอม กิตติขจร เป็นนายกรัฐมนตรีครั้งที่ 1 (ก่อนเป็นครั้งที่ 2 และ 3 อันนำไปสู่เหตุการณ์ 14 ตุลาคม พ.ศ.2516) ซึ่งบ้านเมืองในยามนั้น ปกครองโดยระบอบเผด็จการทหาร การเรียกร้องอะไรที่ไปขัดใจท่านผู้นำ อาจเป็นอันตรายกับตนเองได้

นายแพทย์บุญส่ง เลขะกุล เลขานุการนิยมไพรสมาคม ได้มีหนังสือถึงกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ขอให้สงวนป่าเทือกเขา 6 แห่ง ได้แก่ 1. เทือกเขาสลอบ จ.กาญจนบุรี 2. เทือกเขาใหญ่ จ.นครนายก สระบุรี นครราชสีมา และปราจีนบุรี 3. เทือกเขาภูพาน จ.สกลนคร 4. ทุ่งแสลงหลวง จ.พิษณุโลก 5. เทือกเขาคิชฌกูฏ จ.จันทบุรี และ 6.เทือกเขาหลวง จังหวัดนครศรีธรรมราช เป็นป่าสงวน แล้วจึงให้ประกาศเป็นวนอุทยานของชาติในภายหลัง

ในปีเดียวกัน จอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์ ผู้บัญชาการทหารบก ได้ไปพักรักษาตัวอยู่ ณ โรงพยาบาลวอลเตอร์รีด (Walter Reed Army Medical Center) กรุงวอชิงตัน ดี.ซี. ประเทศสหรัฐอเมริกา เมื่อหลังจากออกจากโรงพยาบาลแล้ว จอมพล สฤษดิ์ฯ พร้อมกับท่านผู้หญิงวิจิตรา ธนะรัชต์ ได้เดินทางไปพักผ่อนยังรัฐฟลอลิดา ระหว่างทางได้แวะพักปิกนิก ณ สวนบลูสตาร์เมโมเรียลไฮเวย์ (Blue Star Memorial Highway) รัฐจอร์เจีย และศึกษากิจการท่องเที่ยวในประเทศสหรัฐฯ ด้วยความสนใจ

ต่อมาเกิดรัฐประหาร เมื่อวันที่ 20 ตุลาคม พ.ศ.2501 จอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์ ผู้บัญชาการทหารบก ได้ดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรี คนที่ 11 และมีบัญชาการให้กรมป่าไม้ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ หาพื้นที่ป่าที่เหมาะสม จัดตั้งเป็นธรรมชาติอุทยานตามแบบอย่างในสหรัฐอเมริกา

วันที่ 5 ตุลาคม พ.ศ.2502 คณะกรรมการนิยมไพรสมาคมนำโดยนายแพทย์บุญส่ง เลขะกุล ได้เข้าพบ จอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ เพื่อรับทราบนโยบายรัฐบาลเกี่ยวกับการคุ้มครองธรรมชาติ การจัดตั้งวนอุทยานของชาติและเสนอรัฐบาลพิจารณา ให้ยึดหลักการจัดตั้งวนอุทยานของชาติของสหรัฐอเมริกาเป็นหลัก

ต่อมา The International Union for Conservation of Nature (IUCN) ได้ส่งผู้เชี่ยวชาญด้านอุทยานแห่งชาติมาช่วยเหลือรัฐบาลไทย นิยมไพรสมาคม และองค์กรอื่น ๆ ในการจัดตั้งระบบอุทยานแห่งชาติในประเทศไทย โดยแนะนำ และวางแนวทางดำเนินงาน คือ ดร. ยอช ซี. รูเล่ (Dr.George C. Ruhle) นักธรรมชาติวิทยาแห่ง National Park Service ซึ่งเคยทำงานในอุทยานแห่งชาติหลายแห่งของสหรัฐอเมริกา

ซึ่งจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ และคณะรัฐมนตรีได้เห็นชอบตามข้อเสนอ จึงได้ออกกฎหมายหลายฉบับ เช่น พระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2503 (ปรับปรุงแก้ไขล่าสุด พ.ศ. 2562) และพระราชบัญญัติอุทยานแห่งชาติ พ.ศ. 2504 หลังจากนั้นจึงได้มีการประกาศป่าขนาดใหญ่หลายแห่ง ให้เป็นอุทยานแห่งชาติและเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า อาทิ ป่าเขาใหญ่ ประกาศให้เป็นอุทยานแห่งชาติแห่งแรก ในปี พ.ศ. 2505 ป่าสลักพระ จ.กาญจนบุรี ประกาศให้เป็นเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าแห่งแรก ในปี พ.ศ. 2508 และป่าอีกหลายแห่งให้เป็นอุทยานแห่งชาติและเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าตามกฎหมายทั้ง 2 ฉบับดังกล่าว

ในปีพ.ศ.2502 นี้เอง นายแพทย์บุญส่ง เลขะกุล ร่วมมือกับมิตรสนิท คือ พ่อเลี้ยงพงษ์สวัสดิ์ สุริโยทัย ชักชวนจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ นายกรัฐมนตรี ขึ้นเฮลิคอปเตอร์สำรวจป่าดงพญาเย็น ทำให้ได้เห็นการบุกรุกทำลาย จนผืนป่าดงดิบเว้าแหว่งเป็นหย่อมๆ จึงมีคำสั่งให้ทางกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กระทรวงมหาดไทย ร่วมกันสำรวจเพื่อจัดตั้งให้เป็นอุทยานแห่งชาติ และได้ประกาศเป็นอุทยานแห่งชาติเมื่อปี พ.ศ.2505 ซึ่งนับว่าเป็นอุทยานแห่งชาติแห่งแรกของประเทศไทย

วันที่ 6 กันยายน พ.ศ.2503 คณะรัฐมนตรีมีมติให้ตั้ง คณะกรรมการพัฒนาเขาใหญ่ โดยมีพลเอก สุรจิต จารุเศรนี รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรฯ เป็นประธานกรรมการ โดยกรรมการส่วนมากเป็นอธิบดี ผู้แทนกรม องค์กรที่เกี่ยวข้อง และนายแพทย์บุญส่ง เลขะกุล ได้รับเชิญเป็นกรรมการด้วย

คณะกรรมการชุดนี้มีการประชุมเพียงครั้งเดียว ซึ่งมีเรื่องสำคัญ คือ “มีเอกชนต่างชาติยื่นขอพัฒนาเขาใหญ่” โดยจะรับตัดถนนขึ้นไปบนเขาใหญ่ด้วยทุนของตนเอง แต่จะขอกรรมสิทธิ์ที่ดินบนเขาใหญ่ 5,000 ไร่ เพื่อทำสถานที่พักผ่อนหย่อนใจและขอสัมปทานตั้งคาสิโนบนเขาเป็นเวลา 25 ปี ในการประชุมกรรมการครั้งนั้น นายแพทย์บุญส่ง เลขะกุล ได้ลุกขึ้นคัดค้านว่า “ผู้ใดที่ยกเขาใหญ่ไปให้ชาวต่างชาติตามที่เขาเสนอมานี้ ควรจะจับไปลงโทษสถานหนักที่สุด” ซึ่งเป็นผลให้ทั้งรัฐบาลและกรรมการไม่มีใครเห็นด้วย เพราะเห็นว่าเป็นภัยต่อประชาชนและประเทศชาติ

ต่อมาคณะรัฐมนตรีได้ยุบเลิกคณะกรรมการชุดเดิม และตั้ง “คณะกรรมการพัฒนาเขาใหญ่ชุดใหม่” แต่คราวนี้ “ผู้แทนนิยมไพรสมาคมไม่ได้รับเชิญให้เข้าอยู่ในกรรมการแล้ว”

ต่อมาเมื่อวันที่ 26 มกราคม พ.ศ.2504 จัดตั้งศาลเจ้าพ่อเขาใหญ่ และกรมทางหลวงได้ก่อสร้างถนนตัดขึ้นเขาใหญ่ เจ้าหน้าที่กรมป่าไม้ได้สร้างที่พักบนเขาใหญ่ชั่วคราว ต่อมาเมื่อวันที่ 10 กุมภาพันธ์ พ.ศ.2505 ได้ประกอบพิธีเปิด “อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่” และทางหลวงแผ่นดินสายเขาใหญ่-ปากช่อง ชื่อ “ถนนธนะรัชต์” ตามนามสกุลของจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ นายกรัฐมนตรี

ต่อจากนั้น ความร่วมมือของส่วนราชการต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง การพัฒนาเขาใหญ่จึงดำเนินไปอย่างรวดเร็ว มีการสร้างสิ่งต่างๆ ขึ้น เช่น สร้างทางไปยังสถานที่ท่องเที่ยวหลายแห่ง, ปรับปรุงและสร้างสถานที่พักผ่อน เพื่ออำนวยความสะดวกและปลอดภัยแก่ประชาชนที่ไปเที่ยว ต่อมาคณะรัฐมนตรีได้มีมติ เมื่อวันที่ 24 มีนาคม พ.ศ.2507 ให้สำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาล โอนกิจการสถานตากอากาศเขาใหญ่ (โรงแรมเขาใหญ่) ให้องค์การส่งเสริมการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (อ.ส.ม.) รับเป็นผู้ดำเนินการ และรับโอนสนามกอล์ฟ จากกรมช่างโยธาทหารอากาศ มาดำเนินการ เมื่อวันที่ 1 ธันวาคม พ.ศ.2507

ต่อมาเมื่อปีพ.ศ.2536 รัฐบาลของอานันท์ ปันยารชุน นายกรัฐมนตรี คนที่ 18 ได้สั่งเลิกกิจการโรงแรมและสนามกอล์ฟเขาใหญ่ ที่บริหารงานโดย การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (ททท.) ด้วยหลักการและเหตุผลสั้นๆ “ให้เขาใหญ่ได้พัก”

สุดท้าย “เขาใหญ่” ได้รับการประกาศขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกภายใต้ชื่อ “พื้นที่กลุ่มป่าดงพญาเย็น – เขาใหญ่” จากการประชุมคณะกรรมการมรดกโลก สมัยสามัญครั้งที่ 29 เมื่อวันที่ 14 กรกฎาคม พ.ศ. 2548 ณ เมืองเดอร์บัน สาธารณรัฐแอฟริกาใต้ โดยขึ้นบัญชีเป็นพื้นที่มรดกโลกทางธรรมชาติในลำดับที่ 184 ของโลก ถือเป็นมรดกโลกแหล่งที่ 5 และเป็นลำดับที่ 2 ของมรดกทางธรรมชาติของไทย

ทั้งหมดนี้กล่าวได้ว่า หากไม่มีนายแพทย์บุญส่ง เลขะกุล เป็นจุดเริ่มต้น “การทำงานอนุรักษ์ภาคประชาชน เพื่อผลักดันให้เกิดอุทยานแห่งชาติในประเทศไทย มาตั้งแต่ปีพ.ศ.2501” เมื่อครั้งนั้น ก็คงไม่มีมรดกโลกเขาใหญ่อันแสนภาคภูมิใจในวันนี้

และการต่อสู้เพื่ออนุรักษ์ทรัพยากรทางธรรมชาติของไทยโดยภาคเอกชน ยังคงดำเนินมาจวบจนปัจจุบัน โดยเฉพาะต้องต่อสู้กับรัฐบาลเผด็จการทางทหารและนักการเมืองอยู่ร่ำไป ซึ่งอ้างการพัฒนาแต่มีผลประโยชน์แอบแฝงไว้ข้างหลัง เหมือนว่าแม้เวลาจะผ่านไป 60 ปี ประเทศไทยก็ยังกลับมายืนที่จุดเดิม….

สุขสันต์วันเกิดอีกครั้งนะจ้ะ…เขาใหญ่ ให้เธอพบแต่ความสุข ความเจริญ Love you.

บู๊ คนเคยหนุ่ม