ถั่วเหลืองบ้านเรา

ถั่วเหลืองบ้านเรา
น้ำเต้าหู้เป็นที่รู้จัก ทั้งนี้ เต้าหู้เป็นวัตถุดิบพื้นบ้าน นำมาทำอาหารได้หลายชนิด โดยเฉพาะคนที่พยายามรักษาสุขภาพ ปัจจุบัน มี เต้าหู้ผัดใบกระเพราราดข้าว สมัยก่อนทางเหนือมีถั่วเน่ามาทำน้ำพริกอรอ่ยมาก เหมือนกับเท็มเป้ ของอินโดนีเซีย ถั่วแระเคยเป็นอาหารกินเล่นเพลินๆ แต่ปัจจุบัน เห็นแต่ถั่วแระญี่ปุ่น เมล็ดโต ผลิตภัณฑ์ที่กล่าวถึงเหล่านี้ มาจากถั่วเหลือง นอกจากนั้น น้ำมันถั่วเหลืองยังเคยได้รับความนิยมในสมัยก่อน เนื่องจากมีส่วนประกอบ ที่เป็นกรดไขมันไม่อิ่มตัวเชิงซ้อน เมื่อไปทำอาหารบริโภค ไม่ทำให้เกิดคลอเรสเตอรอลในเส้นเลือด แต่มีข้อเสียที่ควรใช้ประกอบอาหารเฉพาะที่ให้ความร้อนไม่สูงหรือนานเกินไป มิฉะนั้น อาจเกิดสารก่อมะเร็งขึ้นได้ ใช้ทอดหรือผัดเพียงครั้งเดียว แล้วนำไปใช้ประโยชน์อย่างอื่น ที่ไม่เกี่ยวกับอาหาร เช่นไปแปรรูปเป็นน้ำมันเชื้อเพลิงกับเครื่องยนต์ดีเซล ต่อไป

อย่างไรก็ตาม นอกจากคุณประโยชน์ของถั่วเหลืองตามที่กล่าวมาข้างต้น ถั่วเหลืองยังเป็นแหล่งโปรตีนสำคัญ ในการทำอาหารมังสวิรัติ และเป็นแหล่งโปรตีนสำหรับอาหารสัตว์ โดยเฉพาะการเลี้ยงไก่ ซึ่งเป็นธุรกิจที่ขึ้นหน้าขึ้นตาของประเทศ ทั้งนี้ เพราะถั่วเหลืองมีไลซีนสูง เป็นกรดแอมมิโนที่จำเป็นสำหรับสิ่งมีชีวิต เห็นว่า น่าจะรื้อฟื้นโครงการถั่วเหลืองขึ้นมา ทั้งงานวิจัย และการปลูกในท้องถิ่นต่างๆ แม้ว่า ถั่วเหลืองจะมีราคาขายไม่สูงนัก แต่การปลูกถั่วเหลืองเป็นพืชหมุนเวียน เมื่อเก็บเกี่ยวผลผลิตแล้ว ก็ไถกลบ ทำให้ดินมีคุณสมบัติทางกายภาพดีขึ้น เพราะเป็นอินทรีย์วัตถุที่สำคัญ เป็นผลทำให้พืชหลักสามารถดูดธาตุอาหารที่สำคัญ เช่น ฟอสฟอรัส โปแตสเซี่ยมไปใช้ได้มากขึ้น

ถั่วเหลือง เป็นพืชอายุสั้นที่ให้ผลผลิตมีประโยชน์หลายประการ และปลูกได้ดีในพื้นที่ของประเทศเรานี้ สมัยก่อน เกษตรกรปลูกถั่วเหลือง ทั้งประเทศนับเป็นหลายแสนไร่ มีทั้ง เป็นพืชหลังนาในฤดูแล้ง (ธันวาคม ถึง เมษายน ) และเป็นพืชที่ปลูกสลับกับข้าวโพดในพื้นที่พืชไร่ (พฤษภาคม ถึงสิงหาคม ) หรือ พืชปลายฤดูหลังข้าวโพด (กันยายน-ธันวาคม) สมัยก่อน เมื่อนั่งรถวิ่งไปตามถนนทางภาคเหนือ โดยเฉพาะเชียงใหม่ เมื่อถึงฤดูปลูกปลายฝน จะเห็นถั่วเหลืองปลูกกันกว้างขวางมาก และทางแถบพื้นที่พืชไร่ในฤดูฝน แถวเพชรบูรณ์ สุโขทัย พิษณุโลก ก็เช่นเดียวกัน สมัยก่อนนั้น ปลูกถั่วเหลืองกันเยอะ ทำให้เกษตรกรมีรายได้เพิ่มขึ้น

สำหรับในแหล่งพืชไร่ สามารถปลูกถั่วเหลืองเป็นพืชสลับ หรือพืชหมุนเวียนได้อยู่แล้ว แต่ในนาข้าวอาจจะต้องมีการลองในพื้นที่ๆไม่เคยปลูกมาก่อน ทั้งนี้ ถ้าปลูกถั่วเหลืองมาแล้วหลายครั้ง จะมีจุลินทรีย์ ไรโซเบี้ยมซึ่งอยู่ในดิน สามารถตรึงไนโตรเจนจากอากาศมาสร้างปมที่ราก ซึ่งต้นถั่วเหลืองสามารถรับในโตรเจนนี้ ไปสร้างความเจริญเติบโตออกดอกออกผลได้ต่อไป ทั้งนี้มีข้อสังเกตว่า แทนที่จะปลูกพืชชนิดเดียวกันซ้ำๆ จะได้รับผลผลิตสู้การปลูกพืชหมุนเวียนที่ดำเนินการมาแล้วหลายๆปีไม่ได้

เหตุที่ไม่มีใครกล่าวถึงถั่วเหลือง ซึ่งหายไปในปัจจุบัน มีหลายสาเหตุ ที่สำคัญคือเกษตรกรเปลี่ยนพื้นที่ไปปลูกพืชอื่น เช่นอ้อย ที่มีโรงงานน้ำตาลรองรับ และมีการส่งเสริมโดยโรงงานน้ำตาล เช่นให้พันธุ์และวัสดุการเกษตรมาปลูกล่วงหน้า แล้วค่อยหักหนี้สินเมื่อส่งอ้อยเข้าโรงงานแล้ว เป็นลักษณะครบวงจร เกษตรกรไม่ต้องมีเงินลงทุน ก็ปลูกอ้อยได้ นอกจากนั้น ถ้าฝนฟ้าเป็นปกติ อ้อยจะเจริญเติบโตดี ไม่ค่อยมีศัตรูรบกวนมากนัก พืชอีกกลุ่มหนึ่งที่เกษตรกรสนใจ ให้ผลตอบแทนค่อนข้างสูง คือผลไม้ เช่น มะม่วง ลำไย มะพร้าวน้ำหอม หรือทุเรียน ฯลฯ แต่ถ้าฝนฟ้าเป็นปกติ ให้ผลผลิตดี ราคามักจะต่ำลง ในปัจจุบัน เกษตรกรจึงหาวิธีการ สามารถใช้เทคนิคให้ออกผลนอกฤดู หรือออกก่อนฤดูที่ผลผลิตจำนวนมากจะออกมาล้นตลาด
ประเด็นสำคัญอีกประการหนึ่ง สำหรับพื้นที่การเกษตรประเทศเรานั้นลดลง อาจจะเนื่องจาก สภาพของเส้นทางดีขึ้นมาก ประชาชนอพยพไปอยู่ชนบท มีหมู่บ้านเพิ่มขึ้น ทั้งนี้ สังเกตตามเส้นทางถนนสายที่สำคัญ ก็เห็นมีหมู่บ้าน ร้านค้า โรงงาน หรือเป็นย่านธุรกิจกระจายทั่วไป สำหรับถั่วเหลือง และกากถั่งเหลือง จึงเป็นสินค้านำเข้าจากต่างประเทศมากกว่าจะปลูกภายใน

เหตุที่ถั่วเหลืองนำเข้าจากต่างประเทศมีราคาถูก จนกระทั่งผลผลิตภายในประเทศไม่สามารถแข่งขันได้ เพราะถั่วเหลืองจากประเทศใหญ่ๆ เช่นสหรัฐอเมริกา เป็นพืชที่ผลิตแบบอุตสาหกรรม คือเกษตรกรเขามีพื้นที่ปลูกขนาดใหญ่ ใช้ถั่วเหลืองประเภทพันธุ์หนัก อายุยาว ปีหนึ่งปลูกครั้งเดียว เพราะมีเวลาปลูกไม่นาน ต้องหลีกเลี่ยงอากาศหนาว หิมะตก ถั่วเหลืองพันธุ์หนักเหล่านั้นให้ผลผลิตสูง ( คิดว่าปัจจุบันเป็นพันธุ์ดัดแปลงพันธุกรรมด้วยเพื่อให้ทนทานต่อยาฆ่าวัชชพืช) เกษตรกรใช้เครื่องจักร เครื่องมือทุ่นแรงแทนแรงงานคน ตั้งแต่ปลูก เก็บเกี่ยว จนถึงขนส่งผลผลิตถึงประเทศปลายทาง ใช้เครื่องมือหรือเครื่องจักรกลเป็นหลักทั้งสิ้น ทั้งนี้ ต่างกับการปลูกในประเทศเรา ในช่วงที่ยังมีการปลูกถั่วเหลืองอยู่ ต่างก็ใช้แรงงานคน เป็นสำคัญ ทั้งนี้ ถ้าจะรื้อฟื้น ปลูกถัวเหลืองที่ประเทศเรา อาจจะเริ่มต้นจากการปลูกหมุนเวียนหลังการทำนาในเขตชลประทาน และเน้น เพื่อการบริโภคเป็นอาหารคน อาจจะมีการส่งเสริมการบริโภคถั่วเหลืองเพิ่มมากขึ้น ข้อดีประการหนึ่งของถั่วเหลือง คือ ไม่มี อฟลาท๊อกซิน ซึ่งถ้ามี อาจจะเสี่ยงต่อการเกิดมะเร็งที่ตับขึ้นมาได้ อย่างไรก็ตาม ก่อนจะเผยแพร่ไปสู่เกษตรกร สิ่งจำเป็นมากๆ คืองานวิจัยหาพันธุ์ที่ ให้ผลผลิตคุณภาพดี ต้านทานโรคและแมลง เพื่อลดภาระการฉีดยาเคมีโดยไม่จำเป็น ตรงนี้สำคัญมาก ถ้าจะให้เกษตรกรปลูกแล้วต้องมาฉีดยาเคมีหลายครั้ง เกษตรกรคงไม่เอา เพราะไม่ได้ปลูกเป็นพืชหลัก แบบปลูกถั่วลิสง หรือถั่วเขียว เกษตรกรไม่ค่อยได้ฉีดยาเลย

อย่างไรก็ตาม ต้องเป็นความประสงค์ของเกษตรกร ที่จะปลูกหรือไม่ปลูกถั่วเหลือง เพราะแต่ละคนต้องรับผิดชอบตนเอง และครอบครัว เจ้าหน้าที่รัฐเพียงแต่แนะนำคุณประโยชน์ในการปลูก และบริการปัจจัยบางอย่างที่จำเป็น เช่น หาแหล่งผลิตเมล็ดพันธุ์ที่ได้มาตรฐานมาจำหน่าย บริการเชื้อจุลินทรีย์ไรโซเบี้ยม หรือแนะนำการจัดการหลังเก็บเกี่ยว

ที่เชียงใหม่ ผมรู้จักร้านเต้าหู้ทอด และตือคาโค ตอนที่รู้จักเขาอยู่ตลาดรวมโชค มีลูกค้าไปเข้าคิวรอเยอะ เพราะเขาปรุงน้ำจิ้มได้อร่อยมาก หลายๆครั้ง กินเป็นอาหารเที่ยงไปเลยเพี่อเป็นการรักษาหุ่น นอกจากนั้น ทีเชียงใหม่ ที่ตลาดใกล้ๆบ้าน มีรถเข็นขายน้ำเต้าหู้ ปาท่องโก๋หลายร้าน ซื้อกินเป็นประจำ แต่ที่เคยอ่านข่าว เกี่ยวกับการกินถั่วเหลืองและผลิตภัณฑ์มากเกินไป คือกินถั่วเหลืองอย่างเดียวไปทุกๆวัน เพื่อรักษาสุขภาพแต่ปรากฎว่า สุขภาพเลวลง เคยมีหมอ และผู้รู้แนะนำว่า ไม่ควรกินอาหารอย่าวเดียวเป็นเวลานาน ควรกระจายอาหาร เพราะคุณประโยชน์ของอาหารแต่ละอย่างแตกต่างกัน เช่นถั่วเหลืองมีไลซีน ขณะที่งามีเมทธิโอนีน ซึ่งเป็นโปรตีนเหมือนกัน แต่เป็นกรดแอมมิโนต่างชนิด ที่ร่างกายต้องการ เพราะฉนั้น ถ้ากินถั่วเหลืองอย่างเดียว ไม่ได้หมายความว่าจะทำให้สุขภาพดี อาจต้องมีโรคภัยไข้เจ็บจากสาเหตุอย่างอื่นก็เป็นได้

ที่ญี่ปุ่น ที่หลายๆคนต้องเข้ามาทำงานในเมือง และเช่าห้องพักเล็กนิดเดียว อยู่ไม่สบาย จะกลับขึ้นห้อง ก็นอนเลย ฉะนั้น ตอนค่ำๆ จะมีหนุ่มสาวญี่ปุ่น พบปะคุยกันในที่สาธารณะ บางคนนั่งดื่มเบียร์ ร้องคาราโอเกะ แกล้มด้วยถั่วเหลืองฝักสด หรือถั่วแระญี่ปุ่นนั่นเอง นั่งกินเพลินๆ แกล้มเบียร์อร่อยมาก ตามคำพังเพยที่ผมชอบพูดตอนหนุ่มๆว่า รักดีกินถั่ว รักชั่วกินเหล้า รักทั้งดีทั้งชั่ว กินถั่วแกล้มเหล้า สวัสดีครับ

บู๊ คนเคยหนุ่ม
เชียงใหม่ ๒๖ กุมภาพันธ์ ๒๕๖๙