งานเกษตรที่เคยใกล้ชิด แต่ตอนนี้ห่างมานาน

งานเกษตรที่เคยใกล้ชิด แต่ตอนนี้ห่างมานาน
อยากเขียนเรื่องการปลูกข้าว ที่ผมเคยมีส่วนร่วมในการส่งเสริมมาระยะหนึ่ง ซึ่งเมื่อไม่นานมานี้ เคยอ่านบทความที่ส่งตามสื่อออนไลน์ เขียนว่า มีประเทศที่ได้ปรับปรุงพันธุ์ข้าวเป็นไม้ยืนต้น และให้ผลผลิตสูง ซึ่งไม่ทราบรายละเอียดมากกว่านั้น แต่คิดสงสัยว่า พืชล้มลุกเอามาทำพืชยืนต้น เป็นไปได้หรือไม่ และทำไปทำไม เพราะถ้าผลผลิตและต้นทุนไม่แตกต่างกัน ก็เอาเมล็ดพันธุ์ข้าวมาปลูกทุกปีทุกปี คิดว่าทำมาแล้วโดยมนุษย์ ตั้งแต่หลายพันปีที่ผ่านมา
ลักษณะของพืชยืนต้น เท่าที่เคยทราบมา คือลำต้นเป็นไม้เนื้อแข็ง ส่วนใหญ่ใบเลี้ยงคู่ คือมีท่อน้ำท่ออาหารในลำต้นเรียงกันเป็นระเบียบ และมีการออกดอกผสมพันธุ์กัน เป็นผลผลิตหรือผลไม้หลายๆครั้งหรือหลายๆปี แม้ตอนอายุมากๆ ผลผลิตจะลดลงบ้างก็ตาม สำหรับข้าว เราคนแก่ ก็ไม่รู้ว่า จากพืชล้มลุก จะมาเป็นพืชยืนต้นได้อย่างไร
สำหรับการวิจัยพันธุ์ข้าวนั้น ก่อนอื่น อยากขอย้ำว่าให้รักษาพันธุ์ข้าวขาวดอกมะลิ ๑๐๕ตั้งแต่ต้นกำเนิด ไว้ให้ดี มันเป็นพันธุ์มหัศจรรย์ เหมาะกับพื้นที่ปลูกในบ้านเรามาก โดยเฉพาะในพื้นที่แร้นแค้น ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ พื้นที่เหล่านั้น ที่มีโปแตสเซี่ยมหรือโซเดียมสูงเป็นตัวส่งให้ ข้าวหอมมะลิ (ขาวดอกมะลิ ๑๐๕) มีคุณภาพดี มีกลิ่นหอม เมล็ดนุ่ม หุงไม่ขึ้นหม้อ ได้ข้าวสวยที่เรียวยาวน่ารับประทาน แม้ผลผลิตต่อไร่ไม่สูง ก็ไม่เป็นไร เพราะราคาดี และผลผลิตน้อยทำให้ลดค่าแรงในการขนส่ง มีคนเคยพูดว่า อะไรก็แล้วแต่ ที่คุณภาพ รสชาติดี จะมีผลผลิตต่ำ แต่ที่ผลผลิตสูง อย่างข้าวพันธุ์ลูกผสมนั้น คุณภาพจะไม่ดีเท่า เมื่อมาเทียบเคียงกัน
สำหรับข้าวหอมมะลิก็ยกให้เกษตรกรที่มีพื้นที่เหมาะสม ส่วนใหญ่จะอยู่ทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือ แต่ส่วนอื่นๆทั้งในเขตชลประทานและน้ำฝน ก็ควรนำพันธุ์ข้าวที่ส่งเสริมและจำหน่ายได้ในตลาดไปปลูกตามที่เคยปฏิบัติ อยากเสนอความคิดสำหรับพื้นที่ๆมีน้ำท่วมทุกปี ตอนนี้มีมากกว้างขวางขึ้นเรื่อยๆ คิดว่าน่าจะเอาข้าวขึ้นน้ำ (เช่นเสาไห้) มาปรับปรุงให้เป็นข้าวปลูกตามฤดูกาล พอเมื่อน้ำท่วม ก็สามารถยืดลำต้นให้เหนือน้ำได้ ทั้งนี้ ลองพิจารณาด้าน ผลผลิตสูง และคุณภาพของเมล็ด ให้นิ่ม และหุงรับประทานอร่อย ถ้าได้พันธุ์ใหม่ขึ้นมา น่าจะเหมาะกับสถานการณ์ปัจจุบัน และเมื่อถึงฤดูแล้ง นอกเขตชลประทาน ก็ลองคิดที่หาพันธุ์ข้าวทนแล้งมากๆ อาศัยแต่ความชื้นที่มีนิดหน่อยในดิน อาจจะลองเอาพันธุ์ข้าวไร่มาพัฒนาดู ถ้าหาพันธุ์ข้าวไม่ได้ ก็ถึงจะเอาถั่วที่อายุสั้น และเป็นที่ต้องการ มาพัฒนาปลูกในเขตแห้งแล้งก็ได้ ที่อเมริกา เคยไปเห็นที่ เมือง Lubbock, Texas เมื่อสมัยยังทำงานอยู่ เขาพยายามพัฒนาฝ้ายทนแล้ง มาทดลองปลูกในพื้นที่ๆไม่มีฝนตกเลย ก็สามารถทำได้
กล่าวถึงภาคเอกชนหลายสาขา ที่มีบทบาทในการจรรโลงการเกษตร ยกตัวอย่างเช่น การเพาะกล้าข้าว และรับจ้างปลูก มีแรงงานในท้องถิ่น มีอาชีพเพาะกล้าข้าว และปลูก อาจจะมีแรงงานหลายๆคนไปเหวี่ยงกล้าเป็นนาหว่าน หรือใช้เครื่องปลูกเป็นนาดำก็ได้ นอกจากนั้น การใช้เครื่องมือไถพรวน ใส่ปุ๋ย ฉีดยา และเก็บเกี่ยวก็มีผู้รับจ้างหมด ยิ่งกว่านั้น ยังมีโรงสีเล็กรับจ้างตามกรรมวิธีจนถึงบรรจุถุงออกจำหน่ายในชื่อของกลุ่มนั้นๆ เป็นข้าวคุณภาพดี มีเครื่องหมายการค้าคือแหล่งผลิตซึ่งเป็นหลักประกันคุณภาพ และถ้าไม่ได้ส่งโรงสีใหญ่ คงไม่มีปัญหาเรื่องข้าวราคาตกต่ำ บางท้องถิ่นมี สหกรณ์ และธนาคารมาดำเนินการร่วมกับเกษตรกรในเรื่องการตลาด ตั้งแต่เริ่มผลิต จนกระทั่งได้ผลผลิตออกจำหน่าย ทั้งนี้ เขาอาจจะมีเจ้าหน้าที่วิชาการออกติดตามช่วยเหลือตามขั้นตอนต่างๆ ซึ่งเป็นกิจกรรมที่เกื้อกูลกัน
กล่าวถึงการเลี้ยงสัตว์ เช่นการเลี้ยงวัว สุกร และไก่ ถ้าเป็นสหกรณ์อาจจะมี สัตวแพทย์ประจำคอยดูแลแนะนำ โดยเฉพาะการผสมเทียม เพื่อให้ได้ผลผลิตออกมาตลอดเวลา เมื่อปี ๒๕๑๔ ที่ได้ไปโครงการแลกเปลี่ยนเยาวชนในชนบท พักกับครอบครัวเกษตรกรที่รัฐไอดาโฮ จำได้ว่า ฟาร์มวัวนมของเขามีสัตวแพทย์ ซึ่งเป็นคลีนิคเอกชนออกไปเยี่ยมเยียน ช่วยปฏิบัติงานในฟาร์ม และเข้าใจว่า คงไม่ใช่ฟาร์มเดียว สัตวแพทย์อาจดูแลหลายฟาร์มในละแวกนั้น จึงจะมีรายได้พออยู่ได้
เมื่อกล่าวถึงสภาพการเกษตร ก็ต้องคำนึงถึงการกินและความเป็นอยู่ของประชาชนภายในประเทศเป็นหลัก ขอเล่าเรื่องตัวเอง เมื่อสมัยก่อน ตอนยังเด็กๆ (เดี๋ยวนี้ อายุ ๘๐ กว่าแล้ว) จำได้ว่าที่ร้านหัวมุมปากซอยอโศก (สุขุมวิท ซอย ๒๑) เป็นร้านกาแฟ แต่ มีข้าวแกงตั้งหม้อข้าวและกับข้าวบนโต๊ะ ภายในนั้น ได้สั่งแกงเขียวหวานเนื้อราดข้าวบ่อยๆ ชอบมากๆ และเมื่อถึงตอนค่ำๆ ที่หน้าบ้าน มี สามล้อรถเข็นขายก้วยเตี๋ยวหมู แม้จะกินข้าวเย็นที่บ้านแล้ว ก็ยังสั่งเส้นเล็กแห้ง(ทำจากข้าว )คลุกด้วยถั่วป่น พริกป่นและน้ำปลา ในสมัยนั้น ยังไม่รู้จักข้าวหอมมะลิ และอฟลาท้อกซิน แต่รู้สึกว่าจะได้ยินเกี่ยวกับข้าวหอมบางคล้า และข้าวหอมนครชัยศรี คิดว่าทั้ง ๒ แหล่งปลูกข้าวนี้ มีน้ำกร่อยขึ้นถึง โดยเฉพาะในฤดูแล้ง
ถ้าจะกล่าวถึงปลาเป็นอาหารโปรตีน ที่ไม่สมควรจะละเว้นไป อยากขอให้คิดถึงน้ำพริกปลาทู แกล้มกับชะอมชุบไข่ทอด ปลาทูควรจะทอดเสร็จแล้วกินเลย ถ้าทิ้งไว้ค้างคืนเนื้ออาจจะแข็งไม่อร่อย วิธีที่ไม่ค่อยจะเหมือนใคร คือแกะเนื้อปลาคลุกข้าวให้ทั่วๆ เป็นข้าวคลุกปลาทู ปลายิ่งเยอะก็ยิ่งอร่อย แล้วค่อยตักชะอมชุบไข่ทอดราดด้วยน้ำพริกกะปิ ความอร่อยจะอยู่ที่น้ำพริกด้วยว่า ถูกกับรสที่คุ้นเคยหรือไม่ นอกจากน้ำพริกปลาทูแล้ว ยังมีอาหารอีกประเภทหนึ่ง ที่บางครั้งอาจจะมีสะเดาวางขายในตลาด อาหารอันโอชะลืมไม่ได้ คือ ปลาดุกย่าง สะเดา น้ำปลาหวาน ซึ่งก็เป็นทำนองเดียวกัน คือต้องย่างปลาแล้วกินเลย จะดีที่สุด ทิ้งไว้นานๆ เนื้อจะแข็ง คลุกปลากับข้าวสวยร้อนๆ ปลายิ่งเยอะ ยิ่งดี แล้วก็ค่อยตักสะเดาราดน้ำปลาหวานกินเป็นคำๆ อาหารทั้ง ๒ อย่างนี้ ทำให้กินข้าวได้เยอะ และพอมีสารอาหารบำรุงร่างกายได้ส่วนหนึ่ง
ขอกล่าวในภาพรวมอีกครั้ง เกี่ยวกับสภาพการเกษตรในปัจจุบัน ซึ่งคิดว่ามีการเปลี่ยนแปลงไปมากตามสถานการณ์ มีการประกอบอาชีพ ก็มีเอกชนเข้ามาประสานรองรับ ซึ่งเป็นไปตามระบบทั่วๆไป โดยเฉพาะเกษตรกรที่มีพื้นที่ขนาดเล็ก แต่ก็ไม่สามารถทำกิจกรรมทุกอย่างด้วยตัวเอง แรงงานในท้องถิ่น หรือเอกชน ก็เข้ามารองรับตามสภาพ ทั้งนี้ การผลิตอาหารเพื่อประชาชนในประเทศ และส่งออก เมื่อมีผลผลิตคุณภาพเหมาะสมและเพียงพอ อยากขอกล่าวไว้อีกประการว่า การให้เงินอุดหนุนหรือให้วัสดุสิ่งของแบบให้เปล่า เป็นการทำร้ายเกษตรกร แนวทางที่ควรจะเป็น คือ พยายามส่งเสริมสหกรณ์ ธนาคารสินเชื่อ และเอกชน เข้ามาร่วมทำกิจกรรมและธุรกิจกับเกษตรกรให้มั่นคง
บู๊ คนเคยหนุ่ม
๑๔ พฤศจิกายน ๒๕๖๙ กรุงเทพฯ
Facebook Comments Box

