สถานการณ์ที่เราต้องเผชิญในแต่ละวัน เป็นเพราะผลกรรมใช่หรือไม่

สถานการ์ณ์ที่เราต้องเผชิญในแต่ละวัน เป็นเพราะผลกรรมใช่หรือไม่

พระอาจารย์ ไพศาล วิสาโล

สถานการณ์ที่เราต้องเผชิญในแต่ละวันนั้น ไม่จำเป็นต้องเป็นผลจากกรรมเสมอไป เพราะบางอย่าง (เช่น ฝนตก แดดออก แผ่นดินไหว)ไม่เกี่ยวกับกรรม (ที่แปลว่าการกระทำ) เลย แต่เกี่ยวกับกฎธรรมชาติ ที่พุทธศาสนาเรียกว่า “อุตุนิยาม” แม้แต่ความเจ็บป่วยก็ใช่ว่าจะเกิดจากกรรมเสมอไป อาจเกิดจากอาหารและพันธุกรรม (พุทธศาสนาเรียกกฎเกี่ยวกับการสืบพันธุ์ว่า“พีชนิยาม“)

แต่ถ้าเป็นปรากฏการณ์ทางสังคมไม่ว่าเล็กหรือใหญ่ ก็เกี่ยวเนื่องกับกรรมทั้งสิ้น ถ้าไม่ใช่กรรมส่วนบุคคล ก็เป็นกรรมร่วมหรือกรรมที่ผู้คนในสังคมกระทำร่วมกัน เช่น รถติด เศรษฐกิจตกต่ำ ภัยธรรมชาติบางอย่างก็เกี่ยวกับกรรมร่วมของสังคม เช่น อุทกภัยครั้งล่าสุด ซึ่งส่วนหนึ่งเกิดจากการจัดการน้ำที่ผิดพลาดและการสร้างบ้านเมืองขวางทางน้ำ

ส่วนการตอบสนองต่อสถานการณ์นั้น ๆ โดยตัวมันเองก็เป็นกรรมอยู่แล้ว เพราะกรรมแปลว่าการกระทำไม่ว่าตอบสนองทางใจ ทางวาจา หรือทางกายก็ตาม

อย่างไรก็ตามเข้าใจว่าที่คุณถามนี้คงหมายถึงกรรมในอดีต กรรมในอดีต โดยเฉพาะพฤติกรรมที่สั่งสมเป็นนิสัย (ทั้งความคิด ทัศนคติ และการแสดงออก) ล้วนมีผลต่อวิธีการตอบสนองต่อสถานการณ์ต่าง ๆ ทั้งสิ้น ไม่จำเป็นต้องเกี่ยวกับกรรมในอดีตชาติก็ได้ กรรมต่าง ๆ ที่เคยทำมาในปัจจุบันชาติล้วนมีผลหล่อหลอมนิสัยใจคอที่ทำให้เรามีปฏิกิริยาต่อสิ่งต่าง ๆ ทั้งที่เหมือนกับคนอื่นและต่างจากคนอื่น

กรรมนั้นเกิดขึ้นจากเจตนาซึ่งยังมีความยึดติดในตัวตน รวมทั้งติดยึดในบุญและบาป จะพ้นกรรมหรืออยู่เหนือกรรมได้ก็ต่อเมื่อมีปัญญาจนเห็นไตรลักษณ์ และหมดสิ้นซึ่งความยึดติดในตัวตน ถึงตอนนั้นสิ่งที่ทำไปก็เป็นแค่กิริยา ไม่ใช่กรรมอีกต่อไป