นโยบายเศรษฐกิจสำคัญอย่างไร(22)

นโยบายเศรษฐกิจสำคัญอย่างไร(22)

โดย รศ.ดร สมศักดิ์ แต้มบุญเลิศชัย

นโยบายเศรษฐกิจที่พึงมี

จากการพิจารณานโยบายเศรษฐกิจของรัฐบาลชุดต่างๆของไทยในแปดทศวรรษที่ผ่านมา  เห็นได้ว่า นโยบายเศรษฐกิจ มีความสำคัญต่อการสร้างความเจริญรุ่งเรือง หรือสร้างความเสียหายต่อการพัฒนาประเทศเป็นอย่างมาก  ในบทสุดท้ายของบทความชุดนี้ จะยกตัวอย่างการดำเนินนโยบายเศรษฐกิจบางอย่าง ที่ทำให้ประเทศไทยมีการพัฒนาในทางดีขึ้น และบางอย่างที่ทำให้เกิดความเสียหายโดยสังเขป

ตัวอย่างนโยบายที่ทำให้เศรษฐกิจไทยเปลี่ยนแปลงไปในทางที่ดีขึ้น

ก. การวางแผนพัฒนาเศรษฐกิจ  การสร้างสิ่งสาธารณูปโภค  การส่งเสริมการลงทุนจากภาคเอกชนไทย  และการส่งเสริมการลงทุนจากต่างประเทศ ในช่วงทศวรรษ 1960

ข. การส่งเสริมการส่งออกในสินค้าอุตสาหกรรมในช่วงทศวรรษ 1970

ค. การกระจายความเจริญทางเศรษฐกิจที่เริ่มต้นในทศวรรษ 1970  และประสบผลสำเร็จมากขึ้นในช่วงทศวรรษต่อจากนั้น

ง. การลดค่าเงินบาท ในปีค.ศ.1981และ1984 ในช่วงที่เงินดอลล่าร์อเมริกันมีค่าสูงขึ้นมาก เป็นประโยชน์ต่อการส่งเสริมการลงทุนจากต่างประเทศในอุตสาหกรรมส่งออก และอุตสาหกรรมผลิตชิ้นส่วน ซึ่งทำให้โครงสร้างอุตสาหกรรมไทยเปลี่ยนแปลงไปมาก

จ. การพัฒนาชายฝั่งทะเลตะวันออก ในช่วงแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับที่ห้า   ทำให้จังหวัดในแถบชายฝั่งทะเลตะวันออก คือ ชลบุรี ระยอง และฉะเชิงเทรา มีอุตสาหกรรมและธุรกิจอื่นๆ เพิ่มขึ้นมาก และการสานต่อนโยบายนี้ด้วยโครงการพัฒนาพื้นที่บริเวณชายฝั่งทะเลตะวันออกในทศวรรษที่ผ่านมา ที่ส่งเสริมอุตสาหกรรมที่ใช้เทคโนโลยีขั้นสูง  ซึ่งสอดคล้องกับความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีโลกเวลานี้

ฉ. การส่งเสริมอุตสาหกรรมขนาดกลางและขนาดย่อม ที่เริ่มขึ้นหลังการเกิดวิกฤติเศรษฐกิจในปีค.ศ. 1997 และประสบผลสำเร็จในระดับหนึ่ง   แม้ในทางปฏิบัติ ยังต้องมีการปรับปรุงอีกมาก

ตัวอย่างของนโยบายที่ทำให้เกิดความเสียหายต่อเศรษฐกิจ

ก. นโยบายชาตินิยม ในช่วงทศวรรษหลังสงครามโลกครั้งที่สอง ที่มีการ ก่อตั้งรัฐวิสาหกิจที่ไม่มีประสิทธิภาพเป็นจำนวนมาก

ข. นโยบายเศรษฐกิจที่เอื้อประโยชน์ต่อตนเอง ครอบครัว และพวกพ้องของรัฐบาลไทยรักไทย หรือที่เรียกกันว่า“คอรัปชั่นเชิงนโยบาย” ทำให้ประเทศไทยต้องประสบกับความเสียหายมาก

ค. นโยบายกึ่งการคลัง ที่แจกเงินแก่ประชาชน ผ่านธนาคารเฉพาะกิจที่อยู่ภายใต้การกำกับของรัฐบาล เงินที่แจกไม่ถือว่าเป็นงบประมาณ จึงไม่ต้องได้รับการอนุมัติจากรัฐสภา ที่เกิดขึ้นในรัฐบาลไทยรักไทยและเพื่อไทย  นโยบายนี้สร้างภาระทางการคลังที่รัฐบาลชุดต่อๆมา ต้องตั้งงบประมาณชดใช้หนี้เป็นเวลานาน

ง.  นโยบายประชานิยม ที่หาเสียง และนำมาใช้จริง ทั้งในสมัยรัฐบาลไทยรักไทยและรัฐบาลเพื่อไทย   นโยบายเหล่านี้ได้รับความนิยมจากประชาชน จนพรรคไทยรักไทย และพรรคเพื่อไทยชนะการเลือกตั้ง แต่เมื่อนำมาปฏิบัติ สร้างผลเสียแก่ประเทศชาติมาก

นอกจากการดำเนินนโยบายผิดพลาดที่ก่อให้เกิดความเสียหายแล้ว ยังมีการยกเลิกนโยบายที่จะส่งผลดีต่อการพัฒนาเศรษฐกิจ   เช่น โครงการ การปรับโครงสร้างอุตสาหกรรมหลังวิกฤติต้มยำกุ้งโดยเริ่มในปลายปีค.ศ.1998  แต่ถูกยกเลิกโดยรัฐบาลไทยรักไทยในต้นปีค.ศ. 2001   และการยกเลิกโครงการไทยเข้มแข็งที่เริ่มต้นในสมัยรัฐบาลประชาธิปัตย์ แต่ดำเนินการได้ไม่นาน ก็ถูกยกเลิกโดยรัฐบาลเพื่อไทยที่ขึ้นบริหารประเทศหลังจากนั้น ทั้งสองกรณีนี้ ทำให้ประเทศไทยต้องเสียโอกาสในการดำเนินนโยบายที่เป็นประโยชน์ต่อการแก้ปัญหาเศรษฐกิจในระยะยาว

นอกจากนโยบายเศรษฐกิจที่ไม่เอื้อต่อการพัฒนาเศรษฐกิจแล้ว พฤติกรรมที่ชั่วร้ายของนักการเมืองและข้าราชการ  เช่น การทุจริตคอรัปชั่นอย่างกว้างขวาง  การทำลายระบบคุณธรรมในการแต่งตั้งโยกย้ายข้าราชการ  การทำลายกระบวนการยุติธรรม และการสร้างความแตกแยกในหมู่ประชาชน โดยใช้นักพูดที่สามารถเล่าเรื่องเท็จให้เป็นเรื่องจริงผ่านสื่อวิทยุและโทรทัศน์ ที่โยงใยกันเป็นเครือข่ายทั่วประเทศ ปลุกระดมให้ประชาชนลุกขึ้นก่อการจลาจลถึงขั้นเผาทำลายสถานที่ต่างๆ ทั้งในกรุงเทพฯและต่างจังหวัด เหล่านี้ล้วนส่งผลร้ายเรื้อรัง ต่อเศรษฐกิจ สังคม และการเมือง ของประเทศเป็นอย่างมาก

ในช่วงสองทศวรรษที่ผ่านมา นายกรัฐมนตรีสองคนถูกศาลตัดสินจำคุกในคดีทุจริตคอรัปชั่น  เมื่อถูกพิพากษาแล้ว ทั้งสองคนได้หลบหนีออกนอกประเทศ ด้วยความช่วยเหลือของข้าราชการและผู้มีอำนาจในขณะนั้น โดยไม่ยอมรับโทษใดๆทั้งสิ้น    จนเมื่อไม่นานมานี้ ทักษิณ ชินวัตร หนึ่งในนายกรัฐมนตรี ที่หลบหนีคดีไปนอกประเทศ ได้กลับเข้ามา แต่ไม่ต้องรับโทษแม้แต่วันเดียว โดยอาศัยอำนาจของรัฐบาลพรรคเพื่อไทย (พรรคไทยรักไทย เดิม)  พฤติกรรมละเมิดระบบยุติธรรมเช่นนี้ ทำให้คนจำนวนมากไม่มีความเชื่อมั่นในระบบยุติธรรมของรัฐบาลทั้งยังสร้างแบบอย่างที่ไม่ดีแก่ประชาชน
คุณภาพของรัฐบาล มีส่วนสำคัญในการกำหนดและดำเนินนโยบายที่เป็นประโยชน์หรือเป็นโทษต่อประเทศชาติ  นักการเมืองที่ไม่สุจริต และไม่มีความรู้ความสามารถ มักมีนโยบายที่ทำให้ประเทศชาติเสียหาย  อย่างไรก็ตาม ถึงแม้นายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรี จะไม่มีความรู้ด้านเศรษฐกิจ แต่ถ้ารู้จักใช้คนที่มีความรู้มาช่วยทำงาน ก็อาจมีนโยบายที่ดีได้ ถ้าเขามีความตั้งใจและมีความจริงใจในการกำหนดนโยบายที่เป็นประโยชน์ต่อการพัฒนาประเทศ   ดังตัวอย่างในประเทศจีน เติ้งเสี่ยวผิง(邓小平) ที่เป็นผู้นำการปฏิรูปรุ่นแรก แม้ไม่ใช่นักเศรษฐศาสตร์ แต่ได้ศึกษานโยบายเศรษฐกิจประเทศอื่น แล้วนำมาปรับใช้กับประเทศจีน  ผู้นำจีนอีกคนที่บริหารเศรษฐกิจได้ดี คือ จูหรงจี(朱镕基) ซึ่งก็ไม่ได้เรียนเศรษฐศาสตร์มา แต่ทำการศึกษาเรื่องการบริหารเศรษฐกิจ และหาผู้ที่มีความรู้ความสามารถมาช่วยงาน จึงทำให้เศรษฐกิจจีนพัฒนาได้ดีในสมัยที่เขาเป็นผู้บริหารประเทศ

ในบทความ“ ปัจจัยที่มีผลกระทบต่อการพัฒนาเศรษฐกิจระยะยาว” ที่เขียนก่อนหน้านี้ กล่าวไว้ว่า สิ่งกำหนดความเจริญทางเศรษฐกิจของประเทศ  นอกจากปัจจัยทางธรรมชาติแล้ว ยังมีเป็นปัจจัยด้านสถาบัน ซึ่งหมายถึงสิ่งที่มนุษย์สร้างขึ้น เช่น สถาบันเศรษฐกิจ สังคม การเมือง  ศาสนา  การศึกษา กฎหมาย นโยบายเศรษฐกิจ และระบบสิ่งจูงใจในการประกอบธุรกิจ

ยุทธศาสตร์และนโยบายเศรษฐกิจ มีผลในการพัฒนาประเทศมากประเทศที่พัฒนาเศรษฐกิจได้ดี มักมียุทธศาสตร์และนโยบายเศรษฐกิจที่สอดคล้องกับสภาพเศรษฐกิจ สังคมของประเทศ และสถานการณ์ของโลก  รวมทั้งมีบุคลากรที่มีความรู้ความสามารถมาบริหารเศรษฐกิจของประเทศ

ก่อนวิกฤติเศรษฐกิจในปีค.ศ. 1997  ไทยเป็นประเทศหนึ่งที่มีอัตราการขยายตัวระดับสูง มีสถานะเป็นประเทศรายได้ปานกลางแล้ว ต่อมา ในปีค.ศ. 2011 ธนาคารโลกประกาศว่า ประเทศไทยได้เลื่อนฐานะเป็นประเทศที่มีรายได้ปานกลางระดับสูงแล้ว แต่เวลาผ่านพ้นไป 13 ปี ประเทศไทยก็ยังไม่สามารถก้าวขึ้นเป็นประเทศที่มีรายได้ระดับสูงได้ และคงจะต้องอยู่ในสภาพประเทศรายได้ปานกลางต่อไปอีกหลายปี จึงมีผู้เห็นว่า ประเทศไทยได้ติดกับดักประเทศรายได้ปานกลาง เช่นเดียวกับอีกหลายประเทศทั่วโลก

สาเหตุหนึ่งของการติดกับดักรายได้ปานกลาง คือ การสูญเสียความสามารถในการแข่งขัน  แม้แต่ละประเทศจะมีปัญหาและอุปสรรคในการติดกับดักรายได้ปานกลางที่แตกต่างกัน  แต่ก็มีบางอย่างที่คล้ายกัน  เช่น ละเลยการพัฒนาวิทยาศาสตร์เทคโนโลยีและทรัพยากรมนุษย์     ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมเสื่อมโทรม ไม่มีความพร้อมด้านสิ่งสาธารณูปโภค  เศรษฐกิจ สังคม และการเมืองไม่มีเสถียรภาพ และการบริหารประเทศไม่โปร่งใส ขาดธรรมาภิบาล

สำหรับประเทศไทยแล้ว อุปสรรคสำคัญของการติดกับดักรายได้ปานกลาง คือ การขาดประสิทธิภาพในการผลิต  ขีดความสามารถการแข่งขันตำ่ มีความยากจนและความเหลื่อมล้ำทางรายได้สูง ไม่มีเสถียรภาพทางเศรษฐกิจ และรัฐบาลมีคุณภาพในการกำหนดนโยบายการบริหารเศษฐกิจตำ่

นโยบายเศรษฐกิจที่รัฐบาลไทยควรให้ความสนใจ

ก. รักษาเสถียรภาพทางการเงิน การคลัง

ข. ปรับปรุงขีดความสามารถในการแข่งขันในภาคเศรษฐกิจต่างๆ

ค. มีนโยบายขจัดความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำ

ง. มีการรวบรวมและเผยแพร่ข้อมูลข่าวสารที่มีประสิทธิภาพ

จ. มีโยบายเศรษฐกิจระหว่างประเทศที่เหมาะสม

ฉ. มีนโยบายในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม

ช. ให้ความสนใจสภาพเศรษฐกิจ ทั้งทางด้านอุปสงค์และอุปทาน

ก.  การรักษาเสถียรภาพภาพทางเศรษฐกิจ

เศรษฐกิจมีเสถียรภาพ ต่อเมื่อประชาชนต้องมีความเชื่อมั่นในระบบการเงินการคลังของประเทศ และรัฐบาลไม่แทรกแซงการทำงานของธนาคารแห่งประเทศไทยที่มีอำนาจหน้าที่ในการรักษาเสถียรภาพของระบบการเงิน ไม่ใช้สถาบันการเงินที่ไม่อยู่ในการควบคุมของธนาคารชาติปล่อยกู้หรือแจกเงินประชาชนเพื่อสร้างคะแนนนิยม อันจะทำให้ประเทศต้องมีภาระการคลังมาก ทางด้านเศรษฐกิจต่างประเทศ ไม่ขาดดุลการค้าและดุลการชำระเงินมากเกินไป  สะสมเงินตราต่างประเทศเพียงพอแก่การนำเข้าสินค้าและบริการที่จำเป็น

การรักษาเสถียรภาพทางเศรษฐกิจ เป็นนโยบายเศรษฐกิจมหภาค ที่มุ่งทำให้ภาวะเศรษฐกิจของประเทศไม่ผันผวนมาก ปัญหาเศรษฐกิจมหภาคที่รัฐบาลชุดต่างๆให้ความสนใจ คือ กระตุ้นการขยายตัวทางเศรษฐกิจ รักษาเสถียรภาพ ไม่ให้เศรษฐกิจตกต่ำ และมีการว่างงานในระดับสูง  ราคาสินค้าบริการมีเสถียรภาพ ไม่มีภาวะเงินเฟ้อหรือเงินฝืด  มีความสมดุลในดุลการค้าและดุลการชำระเงินระหว่างประเทศ ไม่ก่อหนี้ต่างประเทศมากเกินไป

ในช่วงสี่ห้าปีที่ผ่านมา เศรษฐกิจไทยได้รับผลกระทบจากสถานการณ์เศรษฐกิจโลก มีอัตราการขยายตัวต่ำ แต่ปัญหาด้านราคาและการว่างงานยังไม่รุนแรง ด้านต่างประเทศ แม้ดุลการค้าและดุลการชำระเงินมีการขาดดุลบ้าง แต่ยังมีการสะสมทุนสำรองเงินตราต่างประเทศอยู่มากพอควร ในช่วงนี้ ปัญหาเศรษฐกิจระหว่างประเทศจึงยังไม่น่าเป็นห่วง

จากสถานการณ์ทางเศรษฐกิจมหภาคเช่นนี้ รัฐบาลไทยชุดปัจจุบันพยามประโคมข่าวว่า เศรษฐกิจไทยอยู่ในภาวะวิกฤติ ต้องมีการระตุ้นด้วยการแจกเงินแก่ประชาชนอายุเกิน 16 ปีทุกคน  คนละ10,000 บาท  แต่นักเศรษฐศาสตร์จำนวนมากเห็นว่า การแจกเงินจำนวนมากนี้ มีผลในการกระตุ้นเศรษฐกิจไม่มาก  แต่จะทำให้ประเทศมีภาระการคลังเพิ่มขึ้นมาก  การแจกเงินให้ประชาชนทุกคนเป็นสิ่งที่ไม่มีความจำเป็น  แม้ผู้รับความเดือดร้อนจากภาวะเศรษฐกิจโลก และการระบาดของโควิดจะได้รับการช่วยเหลือ แต่ผู้มีรายได้สูงที่ไม่ขัดสนใดๆ ก็ได้รับเงินนี้ด้วย  การแจกเงินนี้ ไม่จำเป็นสำหรับคนรวย นอกจากนี้ การแจกเงินด้วยระบบดิจิตอล ก็ไม่มีความเหมาะสม รัฐบาลชุดก่อนได้จัดทำระบบสวัสดิการจ่ายเงินให้ประชาชนอยู่แล้ว ทำไมต้องไปสร้างระบบขึ้นใหม่ที่ต้องใช้งบประมาณจำนวนมาก

แม้เศรษฐกิจไทยมีการเจริญเติบโตต่ำมาหลายปีแล้ว  แต่ยังไม่ถือว่า อยู่ในขั้นวิกฤต การที่เศรษฐกิจไทยมีการขยายตัวในอัตราต่ำ นอกจากผลกระทบจากเศรษฐกิจโลกแล้ว ยังเกิดจากโครงสร้างทางเศรษฐกิจที่อ่อนแอ  ขีดความสามารถในการแข่งขันตกต่ำ การกระตุ้นเศรษฐกิจโดยการส่งเสริมการบริโภคในระยะสั้น แต่ไม่มีการปรับปรุงโครงสร้างการผลิต จะไม่มีผลทำให้เศรษฐกิจไทยเจริญเติบโตอย่างยั่งยืน

ข.   ขีดความสามารถการแข่งขันในภาคเศรษฐกิจ

การปรับโครงสร้างทางเศรษฐกิจ มีผลต่อการเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขัน ปัจจัยที่มีผลต่อการนี้ คือ เทคโนโลยี กำลังคน และสิ่งสาธารณูปโภค
นโยบายภาคเศรษฐกิจต่าวๆ มีการกล่าวมาบ้างแล้ว ในที่นี้จะกล่าวถึงนโยบายด้านการปรับโครงสร้างเศรษฐกิจของจีน ใน“เศรษฐศาสตร์ทางด้านอุปทาน” ที่เขียนก่อนหน้านี้ในเรื่องการลดต้นทุน และการเสริมเติมหรือชดเชยสิ่งที่ยังขาดไปโดยสังเขป

นโยบายการลดต้นทุน คือการปรับปรุงประสิทธิภาพทั้งการผลิต การจำหน่าย และโลจิสติกส์ในขั้นตอนต่างๆ  ส่วนการเสริมเติมหรือชดเชยสิ่งที่ยังขาดอยู่ หมายถึง การทำกิจกรรมบางอย่างเพื่อชดเชยสิ่งที่ยังมีไม่เพียงพอ โดยการสร้างสิ่งสาธารณูโภคและสิ่งอำนวยความสะดวกต่างๆ  เช่น ระบบสื่อสารคมนาคมในพื้นที่ทุรกันดารที่อยู่ห่างไกลความเจริญ   นโยบายเศรษฐกิจด้านอุปทานนี้ มีผลดีต่อการปรับโครงสร้าง และเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันในประเทศจีนมาบ้างแล้ว

ดังนั้น นโยบายที่ควรมีสำหรับประเทศไทย ไม่ใช่การแจกเงินให้ทุกคน โดยอ้างว่า เพื่อกระตุ้นเศรษฐกิจ แต่สร้างภาระการคลังแก่ประเทศในอนาคต แต่ควรมีนโยบายการปรับโครงสร้างเพื่อยกระดับขีดความสามารถในการแข่งขันในภาคเศรษฐกิจต่างๆ

ค.  การขจัดความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำในการกระจายรายได้

การขจัดความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำระหว่างประชาชนกลุ่มต่างๆ ก็เป็นนโยบายเศรษฐกิจมหภาค แต่อาจไม่สามารถประสบผลในระยะเวลาสั้นๆ ในการนี้ ควรมีการปรับโครงสร้างภาษี  ระบบสวัสดิการ ลดการผูกขาด การรวบอำนาจ และการเอาเปรียบผู้บริโภคของธุรกิจ และป้องกันการทุจริตคอร์รัปชั่น มีรัฐบาลที่เคารพต่อกฎหมาย ไม่มีการทุจริตเชิงนโยบาย และไม่เข้าแทรกแซงการทำงานขององค์กรอิสระ

ในการขจัดความยากจน  ประสบการณ์การดำเนินนโยบายการขจัดความยากจนแบบตรงจุดของจีนเป็นสิ่งน่าสนใจ ประเทศไทยควรศึกษาประสบการณ์การขจัดความยากจนนี้ของจีน แล้วนำมาปรับใช้

ง.   ข้อมูลข่าวสาร

การรวบรวมและเผยแพร่ข้อมูลข่าวสาร เป็นนโยบายเศรษฐกิจอย่างหนึ่งที่มีผลกระทบต่อการดำเนินงานทางด้านเศรษฐกิจในทุกภาคส่วน การรวบรวมและเผยแพร่ข้อมูลข่าวสาร เป็นสิ่งที่ต้องทำอย่างต่อเนื่อง ในปัจจุบัน เทคโนโลยีการสื่อสารคมนาคมมีความก้าวหน้า การค้นหาข้อมูลข่าวสารทำได้โดยสะดวกและรวดเร็ว หน่วยงานภาครัฐและเอกชน รวมทั้งประชาชนทั่วไป ต้องรู้จักใช้เทคโนโลยีการสื่อสารสมัยใหม่นี้ให้เป็นประโยชน์

รัฐบาลไทยควรส่งเสริมให้มีการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานที่จำเป็นต่อการรวบรวมและเผยแพร่ข้อมูล อาจมีการตั้งหน่วยงานกลางขึ้นประสานงานการรวบรวมเผยแพร่ข้อมูลข่าวสาร เพื่อให้หน่วยงาน ทั้งในภาครัฐและเอกชน ตลอดจนประชาชนทั่วไป สามารถรับทราบ แบ่งปันและแลกเปลี่ยนข้อมูลที่เป็นประโยชน์ระหว่างกันได้อย่างมีประสิทธิภาพ

จ.   เศรษฐกิจระหว่างประเทศ

นโยบายเศรษฐกิจระหว่างประเทศ ในการส่งเสริมการส่งออก  การส่งเสริมการลงทุน และการใช้ประโยชน์จากการลงทุนจากต่างประเทศ ได้กล่าวมาบ้างแล้วก่อนหน้านี้ ในที่นี้ จะกล่าวเพียงนโยบายเศรษฐกิจระหว่างประเทศ ท่ามกลางความขัดแย้งระหว่างประเทศมหาอำนาจของโลก ที่มีการต่อสู้กันทางด้านการค้าและการลงทุน เช่น มีการกีดกันทางการค้า  คุ้มครองเทคโนโลยี และการลงโทษด้วยการคว่ำบาตร (sanction) ต่อรัสเซียของประเทศฝายตะวันตก ซึ่งกระทบต่อราคาอาหารและพลังงาน ทำให้เกิดภาวะเงินเฟ้อในหลายประเทศ และทำให้อุตสาหกรรมจีนออกไปลงทุนในประเทศอื่น เพื่อหลีกเลี่ยงการถูกกีดกันไม่ให้ส่งออกไปยังสหรัฐอเมริกา แหล่งที่อุตสาหกรรมจีนนิยมไปลงทุนมาก คือ ประเทศในกลุ่มอาเซียน ประเทศไทยน่าจะถือโอกาสนี้ดึงดูดการลงทุนจากจีน และควรส่งเสริมการลงทุนจากประเทศอี่นๆด้วย โดยเฉพาะในอุตสาหกรรมส่งออก และอุตสาหกรรมที่มีเทคโนโลยีที่จะช่วยให้เราใช้ทรัพยากรได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น ต้องพยายามสร้างบรรยากาศการลงทุนที่ดี เตรียมความพร้อมทางด้านต่างๆ เพื่อสามารถแข่งขันกับประเทศเพื่อนบ้านในอาเซียนได้
ราคาอาหารที่แพงขึ้น ก็เป็นโอกาสสำหรับไทย ที่เป็นประเทศส่งออก พืชพันธ์ุธัญญาหารและอาหารสำเร็จรูป ในเวลานี้ ข้าวมีราคาสูงขึ้นในตลาดโลก สถานการณ์นี้เป็นประโยชน์ต่อการค้าต่างประเทศของไทย คือ แม้ส่งออกข้าวปริมาณเดิม ก็ได้รับเงินตราต่างประเทศมากขึ้น

ดังนั้น ท่ามกลางความขัดแย้งระหว่างประเทศมหาอำนาจของโลก อาจมีสถานการณ์บางอย่างที่เป็นประโยชน์ต่อเราได้ รัฐบาลไทยไม่ควรมีท่าทีเข้าข้างประเทศที่มีความขัดแย้งฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง รักษาสัมพันธ์ไมตรีที่ดีกับทุกฝ่าย และเตรียมพร้อมเพื่อรับประโยชน์จากสถานการณ์โลกที่เปลี่ยนแปลงไปนี้

ฉ.  ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม

ประเทศไทยมีทรัพยากรธรรมชาติที่ค่อนข้างอุดมสมบูรณ์  แต่ในเวลาที่ผ่านมา เรายังไม่ได้ใช้ประโยชน์เต็มที่จากทรัพยากรที่มีอยู่ และมีการทำลายทรัพยากรธรรมชาติมาก  ทั้งนี้ ควรมีโยบายและมาตรการคุ้มครองและอนุรักษ์ทรัพยากรที่ชัดเจน เช่น ป้องกันการบุกรุกป่าสงวน มีบทลงโทษการตัดไม้ทำลายป่าอย่างรุนแรง   และมีมาตรการเพื่อส่งเสริมการใช้ทรัพยากรที่มีอยู่อย่างมีประสิทธิภาพ

ในปัจจุบัน ประเทศต่างๆมีความสนใจในเรื่องสิ่งแวดล้อม สุขอนามัย และประหยัดพลังงาน  เราจึงควรส่งเสริมการผลิตสินค้าที่มีคุณลักษณะดังกล่าว เช่น เกษตรอินทรีย์ อุตสาหกรรมและกิจกรรมบริการกลุ่มบีซีจี (BCG): อุตสาหกรรมชีวภาพ กิจกรรมรีไซเคิล และผลิตภัณฑ์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ที่มีการริเริ่มมาบ้างแล้ว ควรดำเนินการต่อไป

รัฐบาลควรมีแผนคุ้มครองสิ่งแวดล้อมที่ชัดเจน ที่มีการปฏิบัติตามแผน มีความเข้มงวดกวดขัน และมีการลงโทษพฤติกรรมที่มีส่วนทำลายสิ่งแวดล้อม เช่น การปล่อยน้ำเสีย ขยะ ควันพิษ และการผลิตสินค้าที่ไม่ถูกสุขลักษณะ เป็นอันตรายต่อสุขภาพ การสร้างอาคาร สำนักงาน ที่อยู่อาศัย และการขยายพื้นที่เมืองที่มีผลทำลายสิ่งแวดล้อม

การผลิตในภาคเศรษฐกิจต่างๆ ควรสนใจในเรื่องความปลอดภัย สุขอนามัย และไม่สร้างความเสียหายต่อสิ่งแวดล้อม ในภาคการเกษตร ต้องระมัดระวังการใช้ยาปราบศัตรูพืช และปุ๋ยเคมีที่เป็นอันตรายต่อสุขภาพ   ในภาคอุตสาหกรรม  มีการปราบปรามการทิ้งน้ำเสียโดยไม่บำบัด การทิ้งของเสียในกระบวนการผลิต  ในภาคบริการขนส่ง ตรวจสอบและลงโทษการปล่อยควันพิษ ส่งเสริมการใช้พลังงานสะอาด สำหรับประชาชนและครัวเรือน เข้มงวดกวดขันในเรื่องการทิ้งขยะ และปราบปรามพฤติกรรมที่มีผลเสียต่อการสร้างมลภาวะ ในการนี้ รัฐบาลอาจพิจารณาการเก็บภาษีมลภาวะ แต่ก่อนการเก็บภาษี ควรศึกษาและกำหนดพฤติกรรมที่ถือว่ามีผลเสียต่อมลภาวะอย่างชัดเจน

การคุ้มครอง อนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม นอกจาก มีกฎหมายและมาตรการตรวจสอบแล้ว การประชาสัมพันธ์ รณรงค์ให้นักธุรกิจและประชาชนทั่วไปตระหนักถึงความสำคัญในการอนุรักษ์ทรัพยากรและสิ่งแวดล้อม ก็เป็นสิ่งจำเป็น  การประชาสัมพันธ์และรณรงค์นี้ อาจมีผลมากกว่าการมีกฎหมายลงโทษที่รุนแรง

ช.   นโยบายเศรษฐกิจทางด้านอุปประสงค์และอุปทาน

โดยทั่วไป รัฐบาลไทยมักใช้นโยบายเศรษฐกิจทางด้านอุปสงค์ต่างๆในการกระตุ้นการขยายตัว และรักษาเสถึยรภาพทางเศรษฐกิจ  เช่น ส่งเสริมการบริโภค การลงทุน เพิ่มการใช้จ่ายภาครัฐบาล และรักษาเสถียรภาพในราคาสินค้า  แต่ในการพัฒนาเศรษฐกิจ ปัจจัยทางด้านอุปทาน เช่น การสร้างสิ่งสาธารณูปโภค การพัฒนาเทคโนโลยี และการพัฒนากำลังคน ที่มีผลต่อการปรับโครงสร้างเศรษฐกิจก็มีความสำคัญ เราได้เห็นตัวอย่างมาแล้วว่า แม้บางประเทศมีการขยายตัวและมีเสถียรภาพเศรษฐกิจในระดับไม่น่าเป็นห่วง  แต่หากไม่มีการปรับโครงสร้างเศรษฐกิจ ไม่ปรับปรุงขีดความสามารถในการแข่งขัน ละเลยการพัฒนาปัจจัยทางด้านอุปทานที่มีความสำคัญแล้ว เมื่อเวลาผ่านพ้นไป แม้จะไม่ประสบกับวิกฤติเศรษฐกิจ  แต่ก็อาจล้าหลังกว่าประเทศอื่น ตัวอย่างเช่น ประเทศฟิลิปปินส์ ซึ่งเมื่อห้าหกสิบปีก่อน มีรายได้เฉลี่ยต่อหัวที่สูงกว่าประเทศอื่นๆในอาเซียน แต่ถึงเวลานี้มีรายได้เฉลี่ยที่ต่ำกว่าไทยและอินโดนีเซีย  แม้เศรษฐกิจฟิลิปปินส์กระเตื้องขึ้นบ้างในทศวรรษที่ผ่านมา แต่ยังมีความล้าหลังเมื่อเทียบกับไทยและอินโดนีเซีย
ในช่วงสองศตวรรษที่ผ่านมา การใช้นโยบายประชานิยมของรัฐบาลหลายชุด มีส่วนทำให้เศรษฐกิจไทยล้าหลังกว่าบางประเทศในอาเซียน ถ้าประเทศไทยยังมีนโยบายประชานิยม ไม่สนใจแารปรับโครงสร้างเศรษฐกิจ และเพิ่มขีดความสามารถการแข่งขัน อีกไม่นาน อาจต้องถูกประเทศอาเซียนบางประเทศที่ปัจจุบันมีรายได้ต่ำกว่าแซงหน้าได้

ในการกำหนดและดำเนินนโยบายเศรษฐกิจ ต้องพิจารณาผลที่จะเกิดขึ้น ทั้งในระยะสั้นและระยะยาว ควรศึกษาประสบการณ์การพัฒนาเศรษฐกิจของประเทศอื่นๆ ทั้งที่ประสบผลสำเร็จ และที่ต้องพบกับความล้มเหลว ในกรณีที่ประสบผลสำเร็จ ควรศึกษานโยบายของเขา แล้วนำมาปรับใช้กับประเทศไทย เช่น ประสบการณ์ของประเทศจีนในการปฏิรูปเศรษฐกิจ และขจัดความยากจน  ในอีกด้านหนึ่ง ก็ควรหลีกเลี่ยงนโยบายที่จะสร้างความเสียหายแก่ประเทศ เช่น ตัวอย่างของประเทศอาร์เจนตินา  ซึ่งเคยเป็นประเทศที่มีความร่ำรวยอันดับต้นๆของโลก แต่จากการใช้นโยบายประชานิยมต่อเนื่องกันเป็นเวลานาน  ทำให้ประเทศ  มีปัญหาทางเศรษฐกิจมาก ทั้งปัญหาเงินเฟ้อ และความเหลื่อมล้ำในการกระจายรายได้ระดับสูง

จากที่กล่าวมานี้ เห็นได้ว่า การกำหนดและการดำเนินการนโยบายเศรษฐกิจมีความสำคัญต่อการพัฒนาประเทศ แต่นโยบายเศรษฐกิจที่ดี จะเกิดขึ้นไม่ได้ หากเราไม่มีรัฐบาลที่ซื่อสัตย์สุจริต และมีรัฐมนตรีที่มีความรู้ความสามารถ

ในฐานะที่เป็นประชาชนไทยคนหนึ่ง หากรัฐบาลไทยชุดปัจจุบัน มีการกำหนดและดำเนินนโยบายที่มีแนวโน้มจะสร้างความเสียหายแก่เศรษฐกิจไทยในระยะยาว  ก็จำเป็นต้องวิพากษ์วิจารณ์ท้วงติง  และหวังว่าเหตุการณ์เลวร้ายทางเศรษฐกิจ ต่างๆจะไม่เกิดกับประเทศของเรา

ขอจบบทความชุด“นโยบายเศรษฐกิจสำคัญอย่างไร” ไว้เพียงเท่านี้