ระบบเศรษฐกิจ(3)

1. ระบบเศรษฐกิจมีผลต่อการดำเนินนโยบายทางด้านเศรษฐกิจ ซึ่งส่มีผลกระทบต่อชีวิตความเป็นอยู่ของประชาชนด้านต่างๆ   เช่น ระบบเศรษฐกิจทุนนิยมที่ใช้กลไกตลาดในการแก้ปัญหาเศรษฐกิจ สร้างแรงจูงใจแก่ผู้การประกอบกิจกรรมทางเศรษฐกิจ ดีกว่าระบบสังคมนิยม  แต่ประเทศที่มีระบบสังคมนิยม ประชาชนกลุ่มต่างๆจะมีความเหลื่อมล้ำในการกระจายรายได้และทรัพย์สินน้อยกว่าประเทศในระบบทุนนิยม

   อย่างไรก็ตาม การจะทำให้คนในสังคมทุกกลุ่ม มีความเสมอภาคกันตามแนวทางสังคมนิยม บางครั้งต้องใช้มาตรการรุนแรง มีการต่อสู้เพื่อโค่นล้มการปกครองระบบเก่าซึ่งบางทีต้องใช้เวลานานหลายปี เมื่อฝ่ายสังคมนิยมหรือฝ่ายคอมมิวนิสต์ได้รับชัยชนะ สามารถควบคุมอำนาจรัฐได้แล้ว ในสองสามปีแรก อาจต้องทำการปราบปรามลงโทษ และถึงกับต้องประหารชีวิตกลุ่มชนชั้นนายทุนจำนวนหนึ่ง  ต่อมา เมื่อมีการดำเนินนโยบายเศรษฐกิจตามแนวทางสังคมนิยมแล้ว ถ้าไม่สามารถแก้ปัญหาเศรษฐกิจ และไม่ทำให้ประชาชน มีความเป็นอยู่ที่ดีขึ้นได้แล้ว  อาจจะมีผู้ที่ไม่เห็นด้วย หรือไม่พอใจกับนโยบายของ เกิดการต่อต้านผู้มีอำนาจ จนมีการใช้ความรุนแรงในการปราบปรามผู้ต่อต้าน

    2. ประเทศสังคมนิยมหรือคอมมิวนิสต์ส่วนมากมีการบริหารประเทศโดยพรรคคอมมูนิสต์เพียงพรรคเดียวโดยไม่มีพรรคฝ่ายค้านคอยตรวจสอบหรือคานอำนาจ  มีการปกครองแบบเผด็จการ  คนทั่วไป จึงเห็นว่าประเทศสังคมนิยม หรือคอมมิวนิสต์ ไม่เป็นประชาธิปไตย

   ส่วนประเทศทุนนิยม มักมีพรรคฝ่ายรัฐบาลทำหน้าที่ปกครองประเทศ  และมีพรรคฝ่ายค้าน ตรวจสอบการทำงานรัฐบาล   มีผู้แทนราษฎร จากพรรคการเมืองต่างๆ ที่ได้รับการเลือกตั้งจากประชาชน  แต่ความเชื่อที่ว่า ประเทศที่มีการเลือกตั้งโดยประชาชนคือประเทศที่มีประชาธิปไตยนั้น อาจไม่เป็นจริง  เพราะเมื่อพิจารณาจากระบบการเมืองการปกครองของประเทศประชาธิปไตยต่างๆแล้ว  เราจะเห็นว่า ประเทศทุนนิยมที่ได้รัฐบาลมาจากการเลือกตั้งนั้น  มีอยู่ไม่น้อยที่การปกครองมีลักษณะเป็นเผด็จการ มีผู้นำหรือกลุ่มผู้นำไม่กี่คนที่กุมอำนาจและบริหารประเทศในลักษณะปกป้องและแสวงหา หรือเอื้อประโยชน์ให้แก่พรรคพวก ทั้งยังมีเป้าหมายให้ชนะการเลือกตั้งในการเลือกตั้ง เพื่อยังคงรักษาอำนาจไว้ให้นานที่สุด  รัฐบาลที่ชนะการเลือกตั้งอาจมีที่มาที่ไม่สุจริตเช่นจากการซื้อเสียง หรือ จากการนำเสนอนโยบายประชานิยมที่ไม่รับผิดชอบ  เมื่อได้เป็นรัฐบาล และนำนโยบายประชานิยมสู่การปฏิบัติ ก็สร้างความเสียหายต่อการพัฒนาประเทศมาก  เช่น  การใช้อัตราค่าจ้างขั้นต่ำ เท่ากันทั่วประเทศ ซึ่งไม่สอดคล้องกับค่าครองชีพในแต่ละภูมิภาค ที่สูงต่ำไม่เท่ากัน ทำให้อุตสาหกรรมรายย่อยในท้องถิ่นห่างไกลได้รับความเดือดร้อนจนต้องปิดกิจการ และทำให้แรงงานต้องถูกเลิกจ้าง เจาะจงให้สิทธิประโยชน์แก่คนบางกลุ่ม สร้างสิ่งสาธารณูปโภค โดยไม่คำนึงถึงความจำเป็นและประโยชน์ในการใช้สอย มีโครงการเพียงเพื่อเอื้อประโยชน์ให้พวกพ้องและหวังเงินทอน เราจึงเห็น สิ่งสาธารณูปโภคต่างๆ ที่สร้างขึ้นใช้ประโยชน์ได้น้อย หรือถูกทิ้งร้างไม่มีการใช้งาน ตามที่ต่างๆ โดยเฉพาะในส่วนภูมิภาคเป็นจำนวนมาก เป็นต้น

   นอกจากนี้ บางประเทศ ที่มีประชากรหลายเชื้อชาติ ก็มีการให้ความสำคัญกับประชาชนแต่ละเชื้อชาติไม่เท่ากัน เลือกกีดกันคนบางเชื้อชาติ ขณะเดียวกัน ก็ส่งเสริม และให้สิทธิประโยชน์แก่คนบางเชื้อชาติ ความไม่เท่าเทียมกันนี้ส่งผลเสียต่อการพัฒนาประเทศทั้งในแง่สมองไหลและความไม่มั่นคง

   ดังนั้น ประเทศที่มีการเลือกตั้งเสรีอาจเป็นประชาธิปไตยเพียงรูปแบบ การมีรัฐบาลที่ได้รับเลือกจากประชาชนส่วนใหญ่  ก็อาจไม่ใช่รัฐบาลที่ทำประโยชน์ให้แก่ประเทศชาติได้เสมอไป  ขณะที่ประเทศคอมมิวนิสต์ บางประเทศแม้ไม่มีประชาธิปไตยเต็มรูปแบบ แต่อาจคัดเลือกผู้บริหารประเทศที่มีความสามารถ มาทำงานในด้านต่างๆได้

  3. การปฏิรูปเศรษฐกิจโดยยังมีระบอบการปกครองเป็นเผด็จการ อาจต้องประสบกับความล้มเหลวถ้ารัฐบาลยังกุมอำนาจเบ็ดเสร็จ ประชาชนไม่มีสิทธิเสรีภาพ และการประกอบกิจกรรมบางอย่างถูกรัฐบาลควบคุม

    นอกจากปัญหาในการจัดสรรทรัพยากร  แต่งตั้งการทำงาน โดยการแสวงหาผลประโยชน์แล้ว ยังอาจมีปัญหาที่เกิดจากการมีนโยบายที่ผิดพลาด เนื่องจากผู้นำไม่มีความรู้ทางเศรษฐกิจ และไม่มีพรรคฝ่ายค้านที่คอยคัดค้านท้วงติง โดยเฉพาะกรณีที่มีผู้นำประเทศ มีอำนาจมาก การเปลี่ยนแปลงนโยบาย จะทำได้ก็ต่อเมื่อผู้นำสูงสุดคนนั้นเสียชีวิตไปแล้วเท่านั้น

  4. ประเทศที่มีการใช้ระบบเศรษฐกิจแบบสังคมนิยมไม่จำเป็นต้องเป็นประเทศคอมมิวนิสต์เท่านั้น ตัวอย่างเช่น ประเทศแถบสแกนดิเนเวีย ในยุโรป ที่ใช้ความคิดระบบสังคมนิยมมาบริหารประเทศ แม้มีรัฐบาลที่ไม่เป็นคอมมิวนิสต์ แต่มีนโยบายที่ลดความเหลื่อมล้ำในสังคม  เช่นเดียวกับความคิดของระบบเศรษฐกิจสังคมนิยม  มีการจัดสวัสดิการด้านการศึกษา สาธารณสุข ให้แก่ประชาชนได้อย่างทั่วถึง  และมีสวัสดิการช่วยเหลือกลุ่มคนที่ยากไร้  ทำให้ประชาชนส่วนใหญ่ไม่อดอยากขาดแคลน

  5.  การเปิดประเทศทางเศรษฐกิจโดยมีการติดต่อค้าขาย ลงทุน กับต่างประเทศ เป็นองค์ประกอบที่สำคัญ ในการพัฒนา   ความสัมพันธ์ทางการค้า ลงทุน และการแลกเปลี่ยนอื่นกับต่างประเทศ เป็นประโยชน์ต่อการพัฒนาเศรษฐกิจหลายประการ เช่น ได้มาซึ่งเงินตราต่างประเทศ จากการส่งสินค้าออก ใช้เครื่องจักรอุปกรณ์ และสินค้าที่มีความจำเป็นต่อการพัฒนาเศรษฐกิจและตอบสนองต่อความต้องการของประชาชนจากการนำเข้า ทั้งยังสามารถใช้เทคโนโลยี และบุคลากรจากกิจการต่างชาติ ที่เข้ามาลงทุนได้ แต่การรับประโยชน์จากนโยบายการเปิดประเทศได้ จะต้องมีนโยบายเศรษฐกิจระหว่างประเทศ ที่เหมาะสม มีการพัฒนาวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และกำลังคนควบคู่ไปด้วย

    6. ในการพัฒนาเศรษฐกิจ ไม่ว่าจะใช้ระบบทุน หรือสังคมนิยม การ มีคนที่มีความรู้ ความสามารถ เป็นสิ่งสำคัญ บางประเทศได้ประโยชน์ จากการส่งคนไปศึกษาในต่างประเทศ บางประเทศ นำผู้เชี่ยวชาญจากต่างประเทศ เข้ามาฝึกฝนบุคลากรในประเทศในสาขาต่างๆให้มีความรู้ ความเชี่ยวชาญ ในการนำมาใช้สร้างประโยชน์ต่อการพัฒนาประเทศ

    ประเทศที่ปกครองด้วยระบบคอมมิวนิสต์หรือสังคมนิยมบางประเทศ ก่อนมีการปฏิรูปเศรษฐกิจสู่ระบบตลาด มีนโยบายที่ปิดกั้น ขัดขวาง ไม่ให้ประชาชนติดต่อและมีความสัมพันธ์ใดๆกับต่างประเทศ บางประเทศ ที่ปิดกั้นเสรีภาพอย่างเข้มงวด คนมีความรู้ความสามารถจะหาทางออกไปอยู่ต่างประเทศ การสูญเสียบุคลากรที่มีคุณภาพ มีผลกระทบต่อการพัฒนาประเทศในระยะยาวมาก

     อย่างไรก็ตาม การสูญเสียบุคลากรที่มีคุณภาพนี้ ไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะในประเทศสังคมนิยมเท่านั้น ในประเทศทุนนิยมที่ใช้ระบบตลาด หากมีรัฐบาลเผด็จการที่กีดกั้นเสรีภาพ ก็ประสบกับสถานการณ์ “สมองไหล”นี้ ได้เช่นกัน  นอกจากนั้น บางประเทศ ยังมีการกีดกันการทำงาน ของคนต่างชาติที่มีความรู้ความสามารถ  โดยอ้างว่า ที่ทำเช่นนี้ ก็เพื่อปกป้องคุ้มครองคนในประเทศ (ดังเช่นที่รัฐบาลทรัมป์ในสหรัฐอเมริกา ทำอยู่ในปัจจุบัน) ก็มีผลต่อการสูญเสียผู้มีความรู้ความสามารถที่เป็นชาวต่างชาติ ได้เช่นกัน

  7. การรับรู้ข้อมูลข่าวสารมีผลกระทบต่อการเปลี่ยนแปลงนโยบาย ในประเทศสังคมนิยมบางประเทศ  เมื่อประชาชนได้รับทราบข่าวสาร จากต่างประเทศมากขึ้น การโฆษณาชวนเชื่อรัฐบาลที่ว่าระบบสังคมนิยม จะส่งผลดีต่อชีวิตความเป็นอยู่ของประชาชน คนในประเทศ มีชีวิตที่ดีกว่า คนในประเทศทุนนิยม ที่มีความชั่วร้ายต่างๆ เช่น มีการขูดรีดแรงงาน  ประชาชนส่วนใหญ่มีความยากจนมาก แต่คนส่วนน้อย ร่ำรวยมหาศาล  การโฆษณาชวนเชื่อเช่นนี้ทำให้ประชาชนเชื่อว่าตนมีความเป็นอยู่ดีกว่าประชาชนประเทศอื่น  แต่หากประชาชนในประเทศสังคมนิยมเหล่านี้ มีโอกาสรับรู้สภาพแท้จริง  การโฆษณาชวนเชื่อของรัฐบาลก็จะไม่เป็นผล

    การเปลี่ยนแปลงในประเทศคอมมิวนิสต์หลายประเทศ ในศตวรรษที่ 20 เกิดขึ้นจากประชาชนบางส่วนที่สามารถเข้าถึงข่าวสารข้อมูลในต่างประเทศ มีโอกาสรับทราบถึงความเจริญทางเศรษฐกิจของประเทศอื่นๆ และตระหนักถึงปัญหาทางเศรษฐกิจของประเทศตน ที่ยากแก่การแก้ไข จึงมีความคิดที่จะให้รัฐบาลเปลี่ยนแปลงแนวทางการพัฒนาเศรษฐกิจ

   หลังสงครามโลกครั้งที่สอง ประเทศในยุโรปหลายประเทศที่ปกครองโดยพรรคคอมมิวนิสต์ เช่น  สหภาพโซเวียต  และประเทศบริวารต่างๆของโซเวียตในยุโรปตะวันออก รวมทั้งเบอร์ลินตะวันออก ของประเทศเยอรมัน ที่ถูกยึดโดยคอมมิวนิสต์  ประชาชนมีความเป็นอยู่ ที่ยากแค้นมาก แต่เมื่อได้รับทราบว่าประเทศยุโรปตะวันตกส่วนใหญ่มีความเจริญทางเศรษฐกิจ ประกอบกับการโฆษณาชวนเชื่อของสื่อต่างชาติ เช่นจากเสียงอเมริกา(Voice of America) ก็มีผลทำให้ประชาชนในยุโรปตะวันออก หาทางหลบหนีออกนอกประเทศ  โดยเฉพาะประชาชนในเบอร์ลินตะวันออกที่พยายามหนีไปเบอร์ลินตะวันตกและประเทศอื่น  แม้ตำรวจรัฐบาลห้ามปราม จับกุม และถึงกับฆ่าประชาชนที่พยายามหลบหนีออกไป แต่ก็ไม่เป็นผล ต่อมาประธานาธิบดีกอร์บาชอฟของสหภาพโซเวียตสั่งให้ผู้นำเยอรมันตะวันออกหยุดทำร้ายประชาชน  นำไปสู่การทำลายกำแพงเมืองเบอร์ลินในปลายปีค.ศ.1989 และในเวลาอีกไม่กี่ปี ก็มีการเปลี่ยนแปลงในสหภาพโซเวียต และประเทศในยุโรปตะวันออกที่เป็นประเทศบริวารของสหภาพโซเวียต

   การปฏิรูปและการเปิดประเทศทางเศรษฐกิจของประเทศจีน ในปลาย ทศวรรษ 1970  ก็ได้รับอิทธิพลจากการได้รับทราบ สภาพเศรษฐกิจในประเทศอื่นๆ เช่น สหรัฐอเมริกา ประเทศยุโรปตะวันตก และประเทศในเอเชียตะวันออกอื่นๆ เช่น ญี่ปุ่น รวมทั้งประเทศเศรษฐกิจอุตสาหกรรมใหม่ในเอเชีย คือ เกาหลี ไต้หวัน สิงคโปร์ และฮ่องกง ที่มีนโยบายการพัฒนาอุตสาหกรรม และส่งเสริมการส่งออก จนมีการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจในอัตราสูง

   หลังการเสียชีวิตของเหมาเจ๋อตง และการโค่นล้ม“แก๊งสี่คน” กลุ่มผู้นำจีน นำโดยเติ้งเสี่ยวผิง หันมาใช้นโยบายการปฏิรูป และการเปิดประเทศทางเศรษฐกิจ เติ้งเสี่ยวผิงและผู้นำคนอื่น เดินทางไปดูงานในต่างประเทศในช่วงสองสามปีแรกของการปฏิรูป  ทำให้ข้าราชการและประชาชนที่มีโอกาสรับรู้ข่าวสารจากการดูโทรทัศน์ ที่ถ่ายทอดภาพการเยือนต่างประเทศของเติ้งและคณะ  รับทราบถึงความเจริญของประเทศตะวันตก และประเทศเอเชียอื่นๆ การรับรู้ข่าวสารในต่างประเทศนี้ มีผลทำให้การปฏิรูปเศรษฐกิจที่นำโดยเติ้ง ถูกต่อต้านน้อยลง

  8. มาถึงศตวรรษที่ 21 ด้วยความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี การสื่อสารคมนาคม การปิดกั้นข่าวสารทำได้ยากขึ้น  แต่ในขณะเดียวกัน การเผยแพร่ข่าวเท็จ และการโฆษณาชวนเชื่อ จากทั้งใน และต่างประเทศ  การแสดงความคิดเห็นที่ลำเอียง ก็ทำได้ง่ายขึ้นเช่นกัน  ภูมิภาคต่างๆ เช่น ในตะวันออกกลาง และแอฟริกาเหนือ การเผยแพร่ข่าวสาร และความคิดเห็นทางโทรทัศน์และอินเตอร์เน็ตมีส่วนทำให้เกิดการชุมนุมประท้วง ของประชาชน จนทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางการเมือง ดังนั้น เราควรมีความระมัดระวังในการรับรู้ข่าวสาร และความคิดเห็น จากรัฐบาล จากนักวิเคราะห์ ที่แสดงตนเป็น“ผู้เชี่ยวชาญ” และจากต่างประเทศ

  ปัจจุบันเป็นยุคที่เทคโนโลยีมีความจริญก้าวหน้า ไม่ว่าระบบเศรษฐกิจอะไร ล้วนต้องรู้จักใช้เทคโนโลยี ในการพัฒนาเศรษฐกิจของประเทศ นอกจากการรวบรวม และเผยแพร่ข้อมูลข่าวสารแล้ว ต้องมีการส่งเสริมการพัฒนาเทคโนโลยี สร้างนวัตกรรม และการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ ความสำเร็จของการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม ไม่ได้ขึ้นอยู่กับมีการใช้ระบบเศรษฐกิจใดเพียงอย่างเดียว แต่ยังขึ้นอยู่กับการนำเทคโนโลยีมาใช้ประโยชน์ด้วย

   9. การเปลี่ยนแปลงนโยบายเศรษฐกิจ กว่าจะเห็นผลต้องใช้เวลานานหลายปี ในช่วงแรกของการเปลี่ยนแปลง ผลที่เกิดจากการเปลี่ยนแปลงระบบเศรษฐกิจและนโยบายยังไม่ปรากฏชัดและอาจมีปัญหาแทรกซ้อนบางประการ เช่น ที่เกิดในสหภาพโซเวียตและในประเทศสังคมนิยมในยุโรปตะวันออก ในช่วงแรกของการใช้ระบบตลาด  มีเงินเฟ้อที่รุนแรง และขาดแคลนสินค้าที่จำเป็น กว่าที่เศรษฐกิจ จะมีเสถียรภาพ  สู่สภาพปกติ  และมีการเจริญเติบโตได้ ต้องใช้เวลาหลายปี แต่ประเทศจีน ที่มีการปฏิรูปการเกษตร ให้ชาวนาซื้อขายสินค้าการเกษตรในตลาดเสรีตามราคาตลาด  แต่สินค้า และบริการที่ผลิตโดยรัฐวิสาหกิจ ยังคงขายในราคาควบคุม คือ มีใช้ระบบราคาคู่ขนาน (dual tracks) แล้วต่อมาจึงค่อยๆปรับส่วนต่างของราคาในตลาดเสรีกับราคาควบคุมให้น้อยลง หลีกเลี่ยงปัญหาเงินเฟ้อได้ส่วนหนึ่ง  แม้การทำเช่นนี้ มีส่วนสร้างปัญหาในระยะยาว แต่ทำให้ประเทศจีนไม่ต้องประสบกับภาวะเงินเฟ้อรุนแรง เหมือนประเทศสังคมนิยมอื่น ที่มีการเปลี่ยนแปลงการบริหารเศรษฐกิจไปสู่ระบบตลาดในทันที

   10. การเปลี่ยนแปลงเศรษฐกิจจากระบบสังคมนิยม สู่ระบบทุนนิยมที่ใช้กลไกตลาดนั้น ต้องมีการปรับปรุง เปลี่ยนแปลงอย่างต่อเนื่อง โดยมีการขจัดข้อบกพร่องของระบบสังคมนิยมที่หลงเหลืออยู่และมีการปฏิรูปในเชิงลึกมากขึ้น ต้องมีการเปลี่ยนแปลงสถาบัน  ต้องพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ วิทยาศาสตร์ และเทคโนโลยี และปรับเปลี่ยนนโยบายเศรษฐกิจ ให้สอดคล้องกับสถานการณ์ที่เปลี่ยนไป การปรับปรุงเปลี่ยนแปลงนี้ มีความจำเป็น ไม่ว่าจะเป็นประเทศสังคมนิยม หรือทุนนิยม

    11. การปฏิรูปเศรษฐกิจและสังคม เพื่อให้ประชาชนทุกหมู่เหล่า ไม่มี ความเหลื่อมล้ำในรายได้ และทรัพย์สินมากเกินไปนั้น ไม่จำเป็นต้องใช้วิธีการรุนแรงที่ทำให้คนจำนวนมากต้องเสียชีวิต ในบางประเทศ ที่หลังจากเปลี่ยนแปลงการปกครองแล้ว มีการลงโทษประชาชนมีรายได้ และมีทรัพย์สมบัติมาก  กล่าวหาคนพวกนี้ เป็นพวกที่เป็นปรปักษ์กับรัฐบาล  แต่การสร้างความเป็นธรรม อาจใช้วิธีที่ไม่รุนแรงได้ เช่นมีนโยบายเก็บภาษีแบบก้าวหน้าและให้สวัสดิการ แก่กลุ่มคนที่มีรายได้น้อย เช่นเดียวกับกลุ่มประเทศสแกนดิเนเวีย มีมาตรการพัฒนาชนบท และขจัดความยากจน ดังที่ประเทศจีนทำในเวลาสองศตวรรษที่ผ่านมา

   12. ประเทศคอมมิวนิสต์บางประเทศ  เมื่อมีการบริหารประเทศ ตามแนวทางระบบสังคมนิยมแล้ว ต้องประสบความล้มเหลว กลับไม่ยอมรับ และไม่ยอมเปลี่ยนแปลงระบบเศรษฐกิจ หรือนโยบาย  แต่กลับปกปิดความล้มเหลวในการบริหารเศรษฐกิจ และปราบปรามผู้มีความเห็นต่างโฆษณาชวนเชื่อรณรงค์ให้ประชาชนทำงานเพื่อส่วนรวม โดยไม่เห็นแก่ผลประโยชน์ตนเอง เช่นที่เกิดขึ้นในประเทศคอมมิวนิสต์บางประเทศ ที่ ใช้วิธีการรุนแรง เพื่อไม่ให้พวก“ปฏิกิริยา”หรือพวก“ฝ่ายขวา” มีโอกาสแสดงความคิดเห็นที่แตกต่างจากรัฐบาล  กล่าวหาว่า คนเหล่านี้ ทำให้สังคมเกิดความยุ่งเหยิง   แต่จากประสบการณ์ ในกลุ่มประเทศ สแกนดิเนเวีย ที่มีการเก็บภาษีอัตราสูงในผู้มีรายได้สูง รัฐบาล มีการจัดหาสวัสดิการให้กับประชาชนอย่างทั่วถึง ไม่มีประชาชนกลุ่มใด อดอยาก ขาดแคลน ต่อมา ประเทศโลกตะวันตกหลายประเทศ ก็มีการปรับปรุงระบบภาษี ระบบสวัสดิการ คุ้มครองแรงงาน คุ้มครองผู้บริโภคและช่วยเหลือกลุ่มคนยากไร้  ทำให้การกระจายราย ทรัพย์สินในหมู่ประชาชนมีการบรรเทาเบาบางลงระดับหนึ่งได้

   ประสบการณ์การบริหารเศรษฐกิจในประเทศต่างๆ ชี้ให้เห็นว่า ความชั่วร้ายของความไม่เท่าเทียมในการกระจายรายได้ ไม่จำเป็นต้องมีการรัฐประหารที่ทำให้ต้องสูญเสียชีวิตคนจำนวนมาก

   ผู้ที่มีความคิดต่อสู้เพื่อความเป็นธรรมของสังคม เป็นบุคคลที่ควรได้รับการยกย่อง แต่การแก้ปัญหาด้วยวิธีการที่รุนแรง แม้จะสร้างความเสียหายมาก แต่ก็ไม่ได้เกิดผลสร้างความเป็นธรรมตามที่คาดหวังไว้  สิ่งน่าสลดใจ คือ คนดี มีคุณธรรมจำนวนไม่น้อย ต่อมากลับได้รับความเจ็บปวด ต้องทนทุกข์ทรมาน ถูกเฆี่ยนตี บางคนถึงกับฆ่าตัวตาย เพียงเพราะมีความคิดที่แตกต่างกับผู้มีอำนาจ  ดังเช่นในกรณี“การ ปฏิบัติวัฒนธรรม“ในประเทศจีน  ซึ่งไม่เพียงสร้างความเสียหายทางเศรษฐกิจและสังคมอย่างใหญ่หลวงเท่านั้น ยังทำให้ประเทศ ต้องสูญเสียคนที่มีคุณภาพไปจำนวนมาก  ประสบการณ์ในประเทศคอมมิวนิสต์ที่ใช้ความรุนแรง แสดงให้เห็นว่า การสร้างความเป็นธรรมในสังคม ด้วยการปลุกระดมประชาชนให้เคียดแค้น เกลียดชังผู้มีทรัพย์สินมาก  ไม่มีผลทำให้ประเทศชาติ มีการพัฒนาเศรษฐกิจที่ยั่งยืนได้

  13. ระบบเศรษฐกิจไม่ว่าจะเป็นทุนนิยม สังคมนิยม หรือเศรษฐกิจผสม ในแต่ละระบบ มีรายละเอียดของนโยบายและมาตรการ ที่แตกต่างกัน  ระบบเศรษฐกิจทุนนิยม ถ้ามีนโยบายไม่ดี  ก็สร้างความเสียหายแก่การพัฒนาประเทศได้  ประเทศระบบสังคมนิยมแต่ละประเทศ ก็มีนโยบายเศรษฐกิจและมาตรการในทางปฏิบัติที่หลากหลาย และแตกต่างกัน ถ้ามีนโยบาย และมีมาตรการการปฏิบัติที่ไม่ดี  หรือมีนโยบายแล้ว ไม่ได้นำสู่การปฏิบัติอย่างมีประสิทธิภาพ ก็สร้างผลเสียต่อประเทศได้เข่นกัน เศรษฐกิจแบบผสมที่มีการนำเอานโยบายส่วนดีของระบบทุนนิยมและสังคมนิยม มาผสมผสานกัน แล้วนำสู่การปฏิบัติได้อย่างมีประสิทธิภาพ จะเกิดผลดีต่อการพัฒนาประเทศได้ แต่ถ้านำเอาส่วนที่ไม่ดี ของแต่ละระบบมาใช้หรือนำนโยบายของประเทศอื่นที่ประสบผลสำเร็จมาใช้กับประเทศตนซึ่งมีสภาพที่แตกต่างกัน  โดยไม่มีการปรับปรุงให้เหมาะกับสถานการณ์  หรือไม่มีการปฏิบัติได้อย่างมีประสิทธิภาพ ก็ก่อให้เกิดผลเสียได้เช่นกัน

   ดังนั้น ระบบเศรษฐกิจ โดยตัวของมันเองแล้ว ไม่สามารถตัดสินใจได้ชัดเจนว่า ระบบไหนดีกว่ากัน เพราะแต่ละระบบ มีข้อดีข้อเสียที่แตกต่างกัน และมีรายละเอียดในนโยบายที่แตกต่างกัน บางนโยบาย อาจใช้ได้ดีในประเทศหนึ่ง แต่อาจไม่เหมาะสมกับอีกประเทศหนึ่งที่มีทรัพยากรณ์ และสถานการณ์ที่แตกต่างกัน

   14. นโยบายเศรษฐกิจที่กำหนดขึ้นโดยมีจุดประสงค์ที่จะทำให้มีการพัฒนาประเทศให้มีความเจริญก้าวหน้า แต่เมื่อนำมาปฏิบัติแล้ว อาจมีการเปลี่ยนแปลง โดยเฉพาะถ้าผู้บริหารประเทศที่นำนโยบายนั้น สู่การปฏิบัติเป็นคนที่ไม่มีคุณธรรม ไม่ซื่อสัตย์สุจริต เห็นแก่ผลประโยชน์ส่วนตัว  นโยบายที่กำหนดไว้เดิมอาจเปลี่ยนแปลงไป และมีการบิดเบือนในทางปฏิบัติ ในเวลาผ่านมา เราได้เห็นตัวอย่างของประเทศที่มีเศรษฐกิจที่เจริญรุ่งเรือง มีสังคมที่มีความสมานฉันท์ และมีการเมืองการปกครองที่ดี ต่อมา กลายเป็นประเทศที่มีความเสื่อมถอยในด้านต่างๆ  ตัวอย่างเช่น สหรัฐอเมริกา ซึ่งมีขนาดเศรษฐกิจใหญ่  มีรายได้สูง มาถึงปัจจุบัน แม้ยังคงเป็นประเทศที่มีรายได้สูง มีผลิตภัณฑ์มวลรวมประชาชาติมากที่สุดในโลก และประชากรมีรายได้เฉลี่ยต่อหัวสูง  แต่ความสามารถในการแข่งขันของภาคเศรษฐกิจต่างๆลดน้อยลงมาก  ความเหลื่อมล้ำในการ กระจายรายได้ระหว่างประชาชน ก็มีมากขึ้น แม้มีรายได้ต่อหัวสูง แต่คนยากจนไร้บ้านมีจำนวนมาก สังคมก็ไม่สงบ  ในแต่ละปี มีคนที่ถูกปืนยิงเสียชึวิตจำนวนมาก การเมืองถูกครอบงำโดยกลุ่มนายทุนขนาดใหญ่ เช่นนายทุนกลุ่มผลิตอาวุธยุทธโธปกรณ์ เป็นต้น  ผู้บริหารรัฐบาลระดับสูงในรัฐบาลบางคน เป็นคนที่ไม่มีศีลธรรม ไม่มีจรรยา เห็นแก่ผลประโยชน์ส่วนตัวมากกว่าประโยชน์ของประเทศชาติ

   ประเทศทวีปยุโรปหลายประเทศ มีการใช้ระบบเศรษฐกิจทุนนิยม มานานปี และเคยเป็นประเทศที่มีความเจริญ รุ่งเรืองในอดีด  ในปัจจุบัน ก็มีปัญหาเศรษฐกิจ สังคม และการเมืองรุมเร้า  บางประเทศ มีปัญหาการคลัง ค่าครองชีพสูง มีการว่างานมาก จนประชาชนจำนวนมากไม่พอใจ ออกมาประท้วง และก่อการจลาจล  มีการปะทะกันระหว่างทหารตำรวจ กับกลุ่มผู้ชุมนุม มีผู้ได้รับบาดเจ็บ และถูกจับจำนวนมาก

    ประเทศญี่ปุ่น หลังสงครามโลกครั้งที่สองมีอยู่ช่วงหนึ่ง ที่เศรษฐกิจ มีความเจริญรุ่งเรืองมาก  แต่ในปัจจุบัน ประเทศญี่ปุ่นก็มีสภาพเศรษฐกิจ สังคมที่เสื่อมถอย ซึ่งตรงกันข้ามกับประเทศจีนซึ่งใน 30 ปีแรกของการปกครองภายใต้สังคมนิยมคอมมิวนิสต์  ประชาชน มีความยากจน ข้นแค้น  แต่หลังจากที่มีการปฏิรูปและเปิดประเทศทางเศรษฐกิจในปลายปี ค.ศ.1978  เป็นต้นมา เศรษฐกิจเจริญเติบโตขึ้นมาก  แม้ในปัจจุบัน ประเทศจีน จะประสบกับปัญหาหลายอย่าง แต่โดยเปรียบเทียบแล้ว จีน มีสภาพเศรษฐกิจ สังคม และการเมือง ที่ดีกว่าประเทศทุนนิยมตะวันตกโดยส่วนใหญ่

  15. ระบบเศรษฐกิจแต่ละอย่าง  ต้องแก้ไขข้อเสียหรือข้อบกพร่องที่มีในระบบเศรษฐกิจของตน เศรษฐกิจระบบทุนนิยม ควรมีการควบคุมสิ่งต่างๆที่เป็นความล้มเหลวของระบบตลาด เช่นลดการผูกขาด หรือการมีอำนาจเหนือตลาด  ควบคุมผลกระทบทางลบภายนอก (เช่น ผลเสียต่อทรัพยากรและสิ่งแวดล้อม ผลิตสินค้าบริการ ที่เป็นภัยตาอผู้ใช้ รัฐบาลทำการสร้างสินค้าสาธารณะที่ผู้ลงทุนภาคเอกชนไม่สนใจลงทุน แต่มีประโยชน์ต่อประชาชน ปราบปรามการทุจริตคอรัปชั่น ฯลฯ)   และ มีการวางแผนพัฒนา ส่งเสริมการพัฒนาเทคโนโลยีและกำลังคน ส่งเสริมการค้าการลงทุน ส่งเสริมการถ่ายทอดเทคโลยีจากผู้ลงทุนต่างประเทศรู้จักใช้วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี เป็นประโยชน์ต่อการพัฒนาเศรษฐกิจ ฯลฯ  ประเทศที่ใช้ระบบเศรษฐกิจสังคมนิยม  อาจนำกลไกตลาดสร้างสิ่งจูงใจในการ ทำกิจกรรมทางเศรษฐกิจ ดังที่เติ้งเสี่ยวผิงเคยกล่าวว่าระบบสังคมนิยมมีการวางแผนพัฒนาเศรษฐกิจ  ระบบสังคมนิยม ก็ใช้กลไกตลาดในการจัดสรรทรัพยากรได้

   16. ประเทศแถบสแกนดิเนเวีย ที่อยู่ในทวีปยุโรปเหนือ เช่น ประเทศนอร์เวย์ สวีเดน และเดนมาร์ก เมื่อกว่าร้อยปีก่อน ยังไม่ใช่ประเทศ ที่มีรายได้สูง แต่ในปัจจุบัน ประเทศสแกนดิเนเวียเหล่านี้  ล้วนเป็นประเทศที่มีรายได้สูงในอันดับต้นๆของโลก มีการใช้ระบบเศรษฐกิจผสม  คือ มีการใช้ระบบทุนนิยม ที่อาศัยกลไกตลาด  แต่มีการเก็บภาษี ในอัตราสูง มีการพัฒนาวิทยาศาสตร์เทคโนโลยี และกำลังคน  มีบริการ การศึกษา สาธารณสุขที่ดี รวมทั้งมีระบบสวัสดิการช่วยเหลือประชาชนที่มีรายได้ตํ่าอย่างทั่วถึง จึงมีดัชนีในการกระจายรายได้และทรัพย์สินดีกว่า ประเทศอื่นๆส่วนใหญ่ของโลก มีผู้เรียกประเทศเหล่านี้ว่า เป็นรัฐสวัสดิการที่ผสมผสานข้อดีของระบทุนนิยมกับสังคมนิยมได้อย่างลงตัว โมเดลรัฐสวัสดิการของกลุ่มประเทศสแกนดิเนเวียนี้ได้รับการยกย่องว่า สามารถสร้างความสมดุล ระหว่างความมั่งคั่งทางเศรษฐกิจ และความเท่าเทียมกันในสังคมได้ดี

    อย่างไรก็ตาม ปัจจุบัน ระบบนี้ ต้องเผชิญกับปัญหาและความท้าทายทางโครงสร้างเศรษฐกิจหลายประการ เช่น การเปลี่ยนแปลงโครงสร้างประชากร และความยั่งยืนทางการคลัง รัฐสวัสดิการถ้วนหน้าต้องพึ่งพาคนที่เสียภาษีสูง เพื่อดูแลประชากรที่ไม่ทำงาน แต่ประเทศเหล่านี้ กำลังเข้าสู่สังคมสูงวัย มีอัตราการเกิดต่ำลง  ประชาชน มีอายุเฉลี่ยที่ยืนยาวขึ้น ทำให้มีสัดส่วนผู้สูงอายุที่ต้องพึ่งพาสวัสดิการ มีบำนาญ การรักษาสุขภาพ และการดูแลผู้สูงอายุเพิ่มขึ้น ขณะที่สัดส่วนคนวัยทำงานลดลง จึงเก็บภาษีได้น้อยลง   แต่มีภาระงบประมาณสาธารณะ เนื่องจากค่าใช้จ่ายด้านสาธารณสุขและเงินบำนาญสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง  ทำให้รัฐบาลต้องหาวิธีคงระดับสวัสดิการเดิมไว้โดยไม่ปรับเพิ่มอัตราภาษีจนเกินขีดความสามารถของประชาชน  นอกจากนั้น  ภาษีที่สูงนี้ยังมีผลกระทบต่อแรงจูงใจในการทำงานของประชาชน ประเทศในกลุ่มนี้มีอัตราภาษีรายได้และภาระภาษีรวมสูงที่สุดในโลก มีสวัสดิการพื้นฐานและการชดเชยการว่างงานสูงมาก  ประกอบกับการมีอัตราภาษีอัตราก้าวหน้า ทำให้รัฐบาลบางประเทศ มีความคิดว่า  อาจต้องลดแรงจูงใจในการทำงาน และการทำงานล่วงเวลาลงมา   ความกังวลในปัญหาที่มีต่อการแข่งขันระดับโลก จากการมีอัตราภาษีสูง ก็ทำให้บริษัททางด้านเทคโนโลยี ที่ใช้แรงงานทักษะสูงบางส่วน คิดจะย้ายฐานไปยังประเทศที่มีภาระภาษีต่ำกว่า

    นอกจากนั้น ยังมีปัญหาการบูรณาการตลาดแรงงาน และผู้อพยพ ในทศวรรษที่ผ่านมา ประเทศสแกนดิเนเวีย (โดยเฉพาะสวีเดน)รับผู้อพยพและผู้ลี้ภัยจำนวนมาก ทำให้มีภาระค่าใช้จ่ายสวัสดิการให้แก่ผู้อพยพชาวต่างชาติ ที่มีสัญญาการจ้างงานที่ถูกต้องตามกฎหมายเพิ่มขึ้น  แต่รัฐบาลต้องแบกรับภาระค่าใช้จ่ายสวัสดิการโดยไม่ได้ภาษีกลับคืน

    เงินเฟ้อในยุโรปช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ทำให้รัฐบาลมีต้นทุนในการจัดบริการสาธารณะสูงขึ้น ใช้งบประมาณในการดึงดูด และคงกำลังคนในภาครัฐยากขึ้น บางประเทศ เช่น สวีเดน ได้เปิดให้ภาคเอกชนเข้ามาบริหารโรงเรียนและโรงพยาบาล แต่มีข้อถกเถียงเรื่องความเหลื่อมล้ำทางชนชั้น และคุณภาพบริการ ที่ไม่เท่าเทียมกัน

   อย่างไรก็ดี ปัญหาของประเทศสแกนดิเนเวียในปัจจุบัน ไม่ได้เกิดจาก “ระบบล้มเหลว”  แต่เกิดจากโครงสร้างประชากร  เศรษฐกิจ และสังคม โลกที่เปลี่ยนไป  ความท้าทายรัฐบาลภูมิภาคนี้ คือ การปฏิรูปนโยบายการจ้างงาน การยืดอายุเกษียณ และการปรับโครงสร้างระบบภาษี เพื่อคงความยั่งยืนทางการเงินไว้ โดยไม่ทำลายจุดแข็งด้านความเท่าเทียมในสังคม ซึ่งเป็นเรื่องที่ทำได้ยาก

   17.   จากการพิจารณาระบบเศรษฐกิจ ที่แตกต่างกัน  อาจสรุปได้ว่า ไม่มีระบบไหนที่สมบูรณ์แบบ  แต่ละระบบ ประสบกับปัญหาเศรษฐกิจ สังคมที่แตกต่างกัน ปัจจุบัน ประเทศส่วนใหญ่ ใช้ระบบเศรษฐกิจแบบผสม ที่ผสมผสานระบบเศรษฐกิจทุนนิยมและสังคมนิยมเข้าด้วยกัน  สิ่งที่ทำให้ประสบผลสำเร็จหรือประสบกับความล้มเหลวในการพัฒนา ไม่ได้ขึ้นอยู่กับระบบเศรษฐกิจ แต่อยู่ที่รายละเอียดในนโยบาย ประเทศที่มีผู้นำที่มีคุณธรรม และมีความรู้ความสามารถ  มักมีนโยบายเศรษฐกิจ สังคม และการเมือง ที่เห็นแก่ประโยชน์ของประชาชน รู้จักใช้ความได้เปรียบเปรียบเทียบของประเทศให้เป็นประโยชน์ มีนโยบาย ที่ทำให้ประชาชนมีความเป็นอยู่ที่ดี ไม่มีความเหลื่อมล้ำของการกระจายรายได้มากนัก มีการพัฒนาวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และกำลังคน รู้จักใช้ วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีในการพัฒนาเศรษฐกิจ ฯลฯ  ย่อมประสบผลสำเร็จในการพัฒนาประเทศได้ดีกว่าประเทศอื่น ตัวอย่างในปัจจุบัน คือ ประเทศจีนที่มีนโยบายขจัดความยากจน ซึ่งทำให้ประชาชนจำนสนมากไม่ต้องประสบกับความอดอยาก  แต่ประเทศจีนยังถือว่าตนเป็นประเทศสังคมนิยม   ประเทศสิงคโปร์ ที่สามารถสร้างความเจริญเติบโตจากประเทศที่มีรายได้ต่ำในปีค.ศ.1965  จนปัจจุบัน มีรายได้ต่อหัวสูงในระดับต้นๆของโลก  แต่ประเทศสิงคโปร์ มีเศรษฐกิจแบบทุนนิยมหรือเศรษฐกิจแบบผสมที่มีผลการพัฒนาเศรษฐกิจดี  ประชาชนมีรายได้สูง ไม่มีความอดอยาก ดังนั้น อาจกล่าวได้ว่า ทั้งระบบทุนนิยม สังคมนิยม และระบบเศรษฐกิจแบบผสม หากมีผู้บริหารดี  มีนโยบายที่ดี ก็สามารถพัฒนาประเทศให้มีความเจริญรุ่งเรืองได้