อาระเบียก่อนการมาถึงของอิสลาม
จรัญ มะลูลีม
ภูมิศาสตร์
โดยทั่วๆ ไปมีผู้เรียกคาบสมุทรอาหรับหรืออาระเบียว่าเป็นเกาะ อันที่จริงนั้นมันไม่ใช่เกาะตามสภาพภูมิศาสตร์เท่านั้น แต่ก็เป็นเกาะในลักษณะของประวัติศาสตร์และการนครด้วย ในกาลเวลาอันยาวนานได้มีอาณาจักรหลายอาณาจักรเกิดขึ้นและหายไปรอบๆ ตัวดินแดนอาระเบีย แต่อาระเบียก็มิได้หวั่นไหวไปตามกระแสพายุการนคร
อาณาจักรโบราณที่เกิดขึ้นและดับไปรอบๆ ดินแดนอาระเบียก็คืออาณาจักรอิรัก เปอร์เซีย ปาเลสไตน์ เอเชียน้อย อียิปต์ กรีซ โรมและไบแซนไตน์
ประวัติศาสตร์
อิรัก
ในแถบลุ่มแม่น้ำไทกริส-ยูเฟรตีส ชาวสุเมอเรีย (Sumerian) เป็นพวกแรกที่มาตั้งหลักแหล่งอยู่ที่นั่นในราวประมาณปี 500 ก่อน ค.ศ. พวกเขาได้สร้างนครรัฐต่างๆ ขึ้นอย่างเช่นนครรัฐอูร (UR) นครรัฐอีเร็ค (Erech) นครรัฐกิซ (Kish) นครรัฐเอริดู (Eridu) และนครรัฐลากัซ (lagash) แต่เมื่อประมาณปี 1950 ก่อน ค.ศ. ชาวสุเมอเรียได้สูญเสียความมีอำนาจสูงสุดของตนไป กษัตริย์องค์สุดท้ายของพวกเขาคือกษัตริย์ไอบิ ซิน (Ibi Sin) ถูกจับและถูกพาตัวไปยังอีแลม (Elam)
หลังจากชาวสุเมอเรียก็ได้มีมหาอำนาจอีกสองพวกเกิดขึ้นในอิรักคือชาวบาบิโลเนีย (Babilinian) และชาวอัสซีเรีย (Assyrian) ประมาณปี 2800 ก่อน ค.ศ. กษัตริย์ชาร์กอนที่ 1 (Sargon I) ได้สถาปนาการปกครองของบาบิโลเนียขึ้น ชาวบาบิโลเนียได้ขยายชัยชนะของตนออกไปจนครอบครองซีเรียได้ กษัตริย์ฮัมมูราบี (Hammurabi) มีอำนาจขึ้นในราวปี 2100 ก่อน ค.ศ. ได้ทรงสร้างนครบาบิโลนขึ้น ฮัมมูราบีเป็นนักกฎหมายผู้ยิ่งใหญ่ พระองค์เอาชนะชาวอัสซีเรียทางเหนือและชาวอีแลมทางตะวันออกได้
ส่วนชาวอัสซีเรียนั้นมาตั้งหลักแหล่งในอิรักเหนือ พวกนี้มีอำนาจขึ้นมาเมื่อประมาณปี 1900 ก่อน ค.ศ. และมีอำนาจสูงสุดในสมัยกษัตริย์ชาลเมเนสเตอร์ที่ 1 (Shalmanester I) พวกนี้มีอำนาจสูงสุดภายใต้กษัตริย์ติกลาธ ปิเลซาร์ที่ 1 (Tiglath Pilesar I) แต่ประมาณปี 1100 ก่อน ค.ศ. ชาวบาบิโลเนียก็กลับมาเป็นบริวารของชาวอัสซีเรีย
กษัตริย์เซอร์กอนที่ 2 (Surgon II) เอาชนะอิสราเอลได้และโจมตีสะมาเรีย (Samaria) นครหลวงของยิวได้และจับชาวยิวไปเป็นเชลยศึก กษัตริย์เซนนาซาริบ (Sennacharib-ปี 705-681 ก่อน ค.ศ.) สร้างนครหลวงขึ้นที่นครไนน์เวห์ (Nineveh)
ในรับสมัยกษัติรย์อัสหูรบานีบาล (Ashurbanibal – ปี 668-626 ก่อน ค.ศ.) ชาวอัสซีเรียปราบปรามอียิปต์ได้ และมีอิทธิพลเหนือเอเชียตะวันตกทั้งหมด ต่อมาชาวอัสซีเรียได้ถูกโค่นล้มลง โดยพันธมิตรของชาวมีเดียและชาวบาบิโลเนีย ในปี 612 ก่อน ค.ศ. ไนน์เวห์ถูกทำลายลง
เมื่ออัสซีเรียล้ม ชาวบาบิโลเนียก็ได้ขึ้นมามีอำนาจอีกภายใต้กษัตริย์ราชวงศ์บาบิโลนใหม่หรือราชวงศ์คอลเดีย (Chaldea) โอรสของพระองค์มีพระนามว่าเนบูซัดเนซซาร์ (Nebuchadnezzar) เป็นกษัตริย์ที่ยิ่งใหญ่ที่สุดในราชวงศ์นั้น
พระองค์ได้ผนึกรัฐจูดาห์ (Judah) ของยิว และทำลายนครเยรูซาเล็มเสียในปี 596 ก่อน ค.ศ. อาณาจักรบาบิโลเนียใหม่หรืออาณาจักรคอลเดียนี้คงอยู่จนถึงปี 538 ก่อน ค.ศ. ก็ถูกชาวเปอร์เซียยึดเอาไป นั่นจึงเป็นจุดจบของอาณาจักรอัสซีเรียและบาบิโลเนีย
เปอร์เซีย
แต่เดิมมีเดีย (Media) ในอิหร่านทางตะวันตกเฉียงเหนือเป็นรัฐที่มีความสำคัญ ชาวมีเดียได้โค่นล้มชาวสุเมอเรียในปี 1950 ก่อน ค.ศ. ต่อมาเมื่อชาวอัสซีเรียขึ้นมามีอำนาจอีก มีเดียก็ต้องมาพึ่งอัสซีเรียแล้วได้รับเอกราชจากอัสซีเรียในปี 708 ก่อน ค.ศ. เมื่อรวมกับชาวบาบิโลนโค่นล้มอาณาจักรอัสซีเรียลงในปี 612 ก่อน ค.ศ.
กษัตริย์ไซรัส (Cyrus) ได้สถาปนาราชวงศ์ อซาเมเนีย (Achamenia) หลังจากปราบปรามชาวมีเดียได้ในปี 550 ก่อน ค.ศ. หลังจากนั้นกษัตริย์ไซรัสก็ได้ชัยชนะอีกหลายครั้ง ปราบชาวบาบิโลนได้ในปี 538 ก่อน ค.ศ.และได้ยึดดินแดนลุ่มแม่น้ำไทกริส-ยูเฟรตีสมาผนวกกับอาณาจักรเปอร์เซีย หลังจากนั้นก็เอาชนะปาเลสไตน์และซีเรียได้ แล้วก็เอาชนะเอเชียน้อยและยึดเอาลีเดีย (Lydia) ซึ่งเป็นมลรัฐหนึ่งของกรีซที่ตรงปลายตะวันตกของเอเชียน้อย
หลังจากกษัตริย์ไซรัสโอรสคือ แคมบีเซส (Cambyses) ยึดอียิปต์ได้ในปี 525 ก่อน ค.ศ. แห่งราชวงศ์อซาเมเนีย มีอำนาจสูงสุดภายใต้กษัตริย์ดาริอุสที่ 1 (Darius 1-xu 522-485 ก่อน ค.ศ.) พระองค์ได้ข้ามไปยังยุโรปและยึดเอานครเธรซ (Thrace) ในกรีซได้
โอรสของพระองค์คือกษัตริย์เซอร์เซสที่ 1 (Xerxer I) ทำสงครามกับกรีซต่อไป แต่ชาวเปอร์เซียกลับพ่ายแพ้ในการทำสงครามกับมาราธอน (Marathon) สะลามิส (Salamis) และเทอร์โมพลีเย (Thermoplyae)
เมื่อกษัตริย์อเล็กซานเดอร์ ในกรีซมีอำนาจสูงสุดก็ได้คว่ำการปกครองของราชวงศ์อซาเมเนียเสียในปี 333 ก่อน ค.ศ. กษัตริย์ดาริอุสที่ 3 พ่ายแพ้และถูกฆ่าตาย บัดนี้เปอร์เซียจึงตกเป็นแคว้นหนึ่งในอาณาจักรของกรีซ
หลังจากกษัตริย์อเล้กซานเดอร์สิ้นพระชนม์แล้วเปอร์เซียก็ตกอยู่ใต้การปกครองของกรีซ ราชวงศ์เซลูสิด (Selucid) ราชวงศ์เซลูซิดถูกราชวงศ์อาร์ซาซิด (Arsacid) ซึ่งเป็นชาวพาร์เธีย (Parthian) โค่นล้มในปี 129 ก่อน ค.ศ. พวกอาร์ซาซิดกำลังทำสงครามพ้นตูกับโรมและในปีที่ 4 ก่อน ค.ศ. ได้พ่ายแพ้โรม
ราชวงศ์ซัสซานิด (Sassanid) ภายใต้กษัตริย์อาร์ดซิร (Ardshir) ได้โค้นล้มราชวงศ์อาร์ซาซิดลงใน ค.ศ. 226 และได้ทำสงครามกับชาวโรมัน ในสมัยกษัตริย์ชาฮ์ปูรที่ 1 (Shapur I – ค.ศ.240-273)
ชาวเปอร์เซียเอาชนะกษัตริย์วาเลอเรียน (Valerian) จักรพรรดิแห่งโรมได้ กษัตริย์ชาฮ์ปูรที่ II ซึ่งสืบรัชกาลต่อมาได้ทำสงครามกับโรมันต่อไปโดยผลัดกันแพ้พลัดกันชนะ กษัตริย์กาวัดที่ 1 (Kavad I) เป็นกษัตริย์ที่ยิ่งใหญ่ในราชวงศ์นี้ทำการปกครองประเทศระหว่าง ค.ศ.480-531
ในรัชสมัยของกษัตริย์เนาซิรวาน (Nausherwan- ค.ศ.531-579) เยเมนในอาระเบียได้ถูกครอบครองโดยชาวเปอร์เซีย เปอร์เซียพิชิตปาเลสไตน์ได้ใน ค.ศ. 616 และเอาชนะอียิปต์ได้ใน ค.ศ.618 ดังนั้นก่อนการเกิดของอิสลาม ชาวเปอร์เซีย ซึ่งอยู่ใกล้เคียงกับอาระเบียจึงเป็นผู้มีอำนาจมากที่สุด
ฮิบรู
ในราว 1950 ปีก่อน ค.ศ. เมื่อชาวสุเมอเรียถูกชาวมีเดียโค่นอำนาจ ได้มีเผ่าชาวเซมิติกภายใต้การนำของอับราฮัม (ศาสดาอิบรอฮีม) อพยพจากสุเมอร์ (Surner) มายังปาเลสไตน์และมาตั้งหลักแหล่งอยู่ใกล้นครเฮ็บรอน (Hebron) ในแคว้นคะนาอัน (Canaan) ทางใต้
ผู้คนเหล่านี้เรียกกันว่าชาวฮิบรู ชาวฮิบรูได้สถาปนาอาณาจักรขึ้นภายใต้กษัตริย์เดวิด (David) เมื่อประมาณปี 1000 ก่อน ค.ศ.
ต่อจากเดวิดคือกษัตริย์โซโลมอน (สุลัยมาน) โอรสของพระองค์ (961-922 ปีก่อน ค.ศ.) ในระหว่างนั้นชาวฮิบรูหรือยิวมีอำนาจและกำลังแข็งแกร่ง แต่พอกษัตริย์โซโลมอนสิ้นพระชนม์อาณาจักรฮิบรูก็แตกแยกออกเป็นสองรัฐ (รัฐอิสราเอลอยู่ทางเหนือมีนครสะมาเรีย (Samaria) เป็นนครหลวง กับรัฐจูดาห์ (Judah) ทางใต้มีนครเยรูซาเล็มเป็นนครหลวง
ในปี 853 ปีก่อน ค.ศ. อฮับ (Ahab) กษัตริย์อิสราเอลได้เอาชนะชาวอัสซีเรียได้ในการต่อสู้ที่กอร์บัร (Qarbar) ใน 721 ปีก่อน ค.ศ.ชาวอัสซีเรียภายใต้กษัตริย์ชาร์กอนที่ 2 (Sargon II) กลับยึดอิสราเอลได้
นครสะมาเรียแตกและชาวยิวถูกจับตัวเป้นเชลยศึก แต่หลังจากอัสซีเรียโค่นล้มแล้วราชวงศ์บาลิโลนใหม่หรือคอลเดียก็ได้ทำสงครามกับยิวต่อไป
รัฐจูดาห์ถูกชาวบาบิโลนเนียปราบลงใน 586 ปีก่อน ค.ศ. นครเยรูซาเล็มถูกทำลายและชาวยิวถูกจับเป็นเชลยอีก เมื่อบาบิโลนโค่นล้ม ปาเลสไตน์ก็ตกอยู่ใต้อำนาจของเปอร์เซีย
เปอร์เซียได้เอาปาเลสไตน์ไปผนวกกับตน แต่กษัตริย์ไซรัสทรงอนุญาตให้ชาวยิวกลับไปเยรูซาเล็มและไปสร้างโบสถ์ของตนขึ้นใหม่ กษัตริย์อเล็กซานเดอร์พิชิตปาเลสไตน์ใน ค.ศ. 333 ใน ค.ศ. 616 ชาวเปอร์เซียก็ตีปาเลสไตน์ได้อีก
อียิปต์
คนกลุ่มแรกสุดที่เข้าไปตั้งหลักแหล่งในลุ่มแม่น้ำไนล์คือประมาณราว 5000 ปี ก่อน ค.ศ.อารยธรรมอียิปต์กับอารยธรรมไทกริส-ยูเฟรติสนั้นเป็นอารยธรรมสมัยเดียวกัน ประมาณปี 3000 ก่อน ค.ศ. อียิปต์เหนือกับอียิปต์ใต้ได้มารวมกันภายใต้การปกครองของฟาโรห์เมเนส (Menes)
ช่วงสมัยสามพันปีก่อน ค.ศ. คือ สมัยปิรามิด กษัตริย์เซออป (Gheops) สิ้นพระชนม์ 2550 ปีก่อน ค.ศ.) ได้สร้างปิรามิดที่นครกิซา (Giza) ซึ่งบัดนี้ถือเป็นสิ่งมหัศจรรย์สิ่งหนึ่งของโลกประมาณ 2000 ปีก่อน ค.ศ. ชาวอียิปต์พิชิตซีเรียได้
ประมาณ 1700 ปีก่อน ค.ศ.ชนชาวเซมิติกที่เรียกว่าพวกฮิกซอส (Hyksos) ได้ไล่ชาวอียิปต์ออกจากซีเรียแล้วเดินทัพเข้าอียิปต์เข้าไปยึดครองประมาณศตวรรษที่ 16 ก่อน ค.ศ. ชาวอียิปต์ก็ขับไล่พวกฮิกซอสออกจากอียิปต์และเอาปาเลสไตน์มาผนวก
ในศตวรรษที่ 7 ก่อน ค.ศ. (663-610 ปีก่อน ค.ศ.) อียิปต์ตกเป็นของอัสซีเรีย และระหว่างปี 525 ถึง 332 ก่อน ค.ศ. อียิปต์ตกอยู่ใต้อำนาจของเปอร์เซีย ในปี 332 ก่อนค.ศ.กษัตริย์อเล็กซานเดอร์พิชิตอียิปต์ได้
เมื่ออเล็กซานเดอร์สิ้นพระชนม์ ราชวงศ์ปโตเลมี (Plolemy) ของกรีกก็เข้าปกครองอียิปต์ (พระนางคลีโอพัตราผู้มีชื่อเสียงว่าสวยงามนักก็อยู่ในราชวงศ์นี้) ต่อจากนั้นมาอียิปต์ก็กลายเป็นส่วนหนึ่งของอาณาจักรโรมัน ใน ค.ศ. 618 เปอร์เซียพิชิตอียิปต์ได้ ต่อมาอีก 10 ปีอียิปต์ก็ตกอยู่ในอำนาจของไบแซนไตน์
เอเชียน้อยหรือเอเชียไมเนอร์
เมื่อประมาณ 2000 ปีก่อนค.ศ. ชาวฮิตไตน์ (Hittites) ได้อพยพมายังเทือกเขาคอเคซัสและมาตั้งหลักแหล่งอยู่ในเอเชียน้อยคือแทบลุ่มแม่น้ำฮาลีส (Halys) ทางใต้ของทะเลดำ ชนพวกนี้มีอำนาจสูงขึ้นอย่างมากในศตวรรษที่ 16 ก่อน ค.ศ. ภายใต้กษัตริย์ฮัตตัวสิลิส (Hattausilis)
ในศตวรรษที่ 14 ก่อน ค.ศ. ชาวฮิตไตน์ได้เข้าครอบครองซีเรียเหนือและบางส่วนของแผ่นดินของชาวอัสซีเรียและทำสงครามกับชาวอียิปต์ซึ่งจบลงด้วยการทำสนธิสัญญาสันติภาพด้วยการอภิเษกสมรสระหว่างเจ้าหญิงชาวฮิตไตน์กับฟาโรห์แห่งอียิปต์
ในศตวรรษที่ 11 ก่อน ค.ศ. ชาวอัสซีเรียภายใต้กษัตริย์กลัตปิเลซาร์ที่ 1 (Tiglath Pliesar I) (115-1075 ก่อน ค.ศ.) ทำการโค่นล้มอำนาจของชาวฮิตไตท์และเอาดินแดนของพวกเขาไปผนวกกับอัสซีเรีย
กรีซ
การตั้งหลักแหล่งครั้งแรกสุดในกรีซเกิดขึ้นประมาณ 3000 ปีก่อน ค.ศ. ประเทศประกอบไปด้วยรัฐจำนวนมาก ในศตวรรษที่ 6 ก่อน ค.ศ.เปอร์เซียในรัชสมัยของกษัตริย์ไซรัส ได้เข้าครองลีเดีย (Lydia) และในรัชสมัยกษัตริย์ดาริอุสที่ 1 ก็พิชิตเธรซ (Thrace) ได้ ปี 516 ก่อน ค.ศ. มีสงครามระหว่างกรีซกับเปอร์เซียเรื่อยมา
ในระหว่างศตวรรษที่ 5 ก่อน ค.ศ. เปอร์เซียเป็นผู้พ่ายแพ้ในการรบที่เทอร์โมพลาเย (Thermoplaye) และสะลามิด (Salamis) ในปี 480 ก่อน ค.ศ.
ในศตวรรษที่ 4 ก่อน ค.ศ. กษัตริย์อเล็กซานเดอร์แห่งกรีซได้เดินทัพทางตะวันออกและตีอาณาจักรเปอร์เซียได้
บัดนี้จักรวรรดิของกรีซจึงพยายามมาถึงลุ่มน้ำคงคาในอินเดีย แต่ชัยชนะของพระองค์มีอายุสั้น เมื่อพระองค์สิ้นพระชนม์ จักรวรรดิกรีซก็แตกสลายออกเป็นรัฐต่างๆ ใน 200 ปีก่อน ค.ศ. ชาวโรมันชนะกรีซได้ กรีซจึงกลายเป็นส่วนหนึ่งของอาณาจักรโรมันในปี 146 ก่อน ค.ศ.
โรม
นครโรมในอิตาลีถูกสร้างขึ้นในปี 742 ก่อน ค.ศ. ภายใต้กษัตริย์ออกัสตุส (Augustus) โรมขยายใหญ่จนกลายเป็นจักรวรรดิ์โรมัน ในปี 146 ก่อน ค.ศ.ชาวโรมัน พิชิตกรีซ และรับมรดกอารยธรรมกรีกไป และได้ทำสงครามกับเปอร์เซียต่อไปแทน กรีซได้ชัยชนะต่อเปอร์เซียในปีที่ 4 ก่อน ค.ศ.เปอร์เซียจึงตกอยู่ใต้อำนาจของโรม
ในปี 30 ก่อน ค.ศ. โรมพิชิตอียิปต์ได้และในปี ค.ศ. 65 ก็พิชิตปาเลสไตน์และซีเรียได้อีก ในเปอร์เซียชนชาวซัสซาเนียนโค่นล้มชนชาวอาร์ซาซิคได้ใน ค.ศ. 216 และทำสงครามกับโรม
ในคริสต์ศตวรรษที่ 3 กษัตริย์ชาปูร์ที่ 3 ของเปอร์เซียเอาชนะจักรพรรดิวาเลอเรียนของโรมได้ และได้ชัยชนะต่อมาตลอดคริสต์ศตวรรษที่ 4 จนในที่สุดจักรวรรดิโรมันตะวันตกก็โค่นล้มลงใน ค.ศ. 476
อำนาจของจักรวรรดิโรมันในตะวันตกผ่านมาสู่จักรวรรดิโรมันตะวันออก (ที่เรียกว่าอาณาจักรไบแซนไตน์) หรือซึ่งมีนครไบแซนติอุม (Byzantium) เป็นนครหลวง และรับเอามรดกซีเรีย ปาเลสไตน์และอียิปต์ไว้รวมทั้งการทำสงครามกับเปอร์เซียด้วย
จักรพรรดิจัสติเนียน (Justinian) ของไบแซนไตน์ทำสงครามกับเปอร์เซียในระหว่าง ค.ศ.572-591 จนทั้งสองฝ่ายหมดกำลังลง แต่ในระหว่างคริสต์ศตวรรษที่ 7 เปอร์เซียมีกำลังขึ้นอีกจึงตีปาเลสไตน์และซีเรียได้ใน ค.ศ. 614 และตีอียิปต์จากไบแซนไตน์ได้อีกใน ค.ศ. 618-619
เมื่อศาสนาอิสลามเกิดขึ้นนั้น อาณาจักรโบราณทั้งหลายได้หมดสิ้นไปแล้ว ยังเหลือแต่อาณาจักรเปอร์เซียและไบแซนไตน์เท่านั้น โลกในตอนนั้นจึงมีสองมหาอำนาจคืออาณาจักร ทั้งสองที่กล่าวนี้ ซึ่งทำสงครามขับเคี่ยวกันต่อมา
สงครามเหล่านี้เริ่มขึ้นด้วยสงครามระหว่างเปอร์เซียกับกรีซในศตวรรษที่ 6 ก่อน ค.ศ. เมื่อโรมันเอาชนะกรีซได้โรมก็ทำสงครามซึ่งกรีซเคยทำอยู่ต่อไป และเมื่ออาณาจักรไบแซนไตน์เกิดขึ้นแทนอาณาจักรโรมันนั้น ก็ได้รับเอาสงครามของอาณาจักรโรมันตะวันตกมาทำต่อไป
ดังนั้นในระหว่างคริสต์ศตวรรษที่ 6 จึงมีสงครามในรูปแบบหนึ่งรูปแบบใดอยู่ต่อมาหลายร้อยปีจนทั้งสองฝ่ายอ่อนกำลังลง ในกรณีสงครามกับเปอร์เซีย สงครามดำเนินต่อมาถึง 1200 ปี อย่างไรก็ดี เมื่ออิสลามเกิดขึ้นใหม่ๆ นั้น ปรากฏว่าเปอร์เซียมีกำลังแข็งแรงขึ้นมาใหม่จนเข้าครองเยเมนใต้
ดินแดนตามแนวฝั่งทะเลในอาระเบียตามแนวอ่าวเปอร์เซียก็ตกอยู่ใต้อำนาจของเปอร์เซีย เปอร์เซียเข้ายึดครองปาเลสไตน์ ซีเรียและอียิปต์ได้
ในตอนนั้นอาระเบียจึงถูกเปอร์เซียล้อมอยู่ทุกด้าน แต่ก็น่าแปลกที่เมื่อชาวมุสลิมแห่งอาระเบียออกจากมาตุภูมิของตนเอง เปอร์เซียกลับเป็นประเทศแรกที่พ่ายแพ้ต่อพวกเขา
