อาบูดาบีกับโจทย์สันติภาพยูเครน ควรแก้ทีละเปลาะ ก่อนขยายสู่ความมั่นคงยุโรป

อาบูดาบีกับโจทย์สันติภาพยูเครน ควรแก้ทีละเปลาะ ก่อนขยายสู่ความมั่นคงยุโรป

ทีมงานInewhorizon.net

การเจรจาระหว่างรัสเซีย ยูเครน และสหรัฐฯ ที่กรุงอาบูดาบี วันที่ 10–11 พฤศจิกายน 2026 เกิดขึ้นท่ามกลางความคาดหวังว่าจะหาทางยุติสงครามที่ยืดเยื้อมาหลายปี แต่โจทย์บนโต๊ะเจรจามีความซับซ้อนกว่าการกำหนดวันหยุดยิง เพราะเกี่ยวพันทั้งดินแดน อธิปไตย หลักประกันความมั่นคงของยูเครน ความสัมพันธ์ระหว่างรัสเซียกับ NATO ตลอดจนอนาคตของโครงสร้างความมั่นคงยุโรปโดยรวม

คำถามสำคัญจึงไม่ใช่เพียงว่าแต่ละฝ่ายยอมถอยได้มากน้อยเพียงใด หากแต่อยู่ที่ว่าเราควรพยายามแก้ปัญหาทั้งหมดพร้อมกันหรือไม่ เมื่อประเด็นเหล่านี้เชื่อมโยงกันและแต่ละฝ่ายมีผลประโยชน์ที่ขัดแย้งกันอย่างลึกซึ้ง การนำทุกเรื่องมารวมเป็นข้อตกลงชุดเดียวอาจทำให้การเจรจาติดกับดัก ไม่มีฝ่ายใดยอมรับเงื่อนไขทั้งหมดได้ ทางเลือกที่มีความเป็นไปได้มากกว่าอาจเป็นการเจรจาแบบค่อยเป็นค่อยไป แยกปัญหาออกเป็นส่วน ๆ และสร้างความคืบหน้าจากเรื่องที่พอหาจุดร่วมได้ก่อน

อาบูดาบี: จุดเริ่มต้น ไม่ใช่จุดจบของการเจรจา

ข้อมูลก่อนและระหว่างการประชุมสะท้อนว่า วาระหารือครอบคลุมการยุติการสู้รบ หลักประกันความมั่นคงหลังสงคราม การฟื้นฟูเศรษฐกิจ และประเด็นมนุษยธรรม โดยยูเครนให้ความสำคัญกับการหยุดการโจมตีและหลักประกันที่ป้องกันไม่ให้รัสเซียกลับมาใช้กำลังอีก ขณะที่รัสเซียยืนยันข้อเรียกร้องด้านดินแดน สถานะที่ไม่เข้าร่วม NATO และข้อจำกัดต่อขีดความสามารถทางทหารของยูเครน ซึ่งเป็นเงื่อนไขที่ยูเครนไม่อาจยอมรับได้ง่าย ๆ (AP, 10 พ.ย. 2026)

ความแตกต่างนี้สะท้อนปัญหาพื้นฐานของการเจรจา รัสเซียไม่ต้องการให้การหยุดยิงเกิดขึ้นก่อนโดยไม่มีข้อตกลงทางการเมืองและความมั่นคงที่กว้างกว่า เพราะกังวลว่ายูเครนจะใช้ช่วงเวลานั้นฟื้นฟูกำลัง ส่วนยูเครนมองว่าการหยุดยิงเป็นเงื่อนไขแรกที่จำเป็น เพื่อยุติความสูญเสียและเปิดพื้นที่ให้การเจรจาดำเนินต่อไป ทั้งสองฝ่ายจึงไม่ได้ขัดแย้งกันเฉพาะเนื้อหาของข้อตกลง แต่ยังขัดแย้งกันตั้งแต่ลำดับขั้นตอนของการเจรจา

ด้วยเหตุนี้ การคาดหวังให้การประชุมรอบเดียวสร้างข้อตกลงสันติภาพที่ครอบคลุมทุกประเด็นจึงไม่สมจริงนัก แม้สหรัฐฯ อาจต้องการเห็นความคืบหน้าอย่างรวดเร็ว แต่รายงานก่อนการประชุมระบุว่าเป้าหมายในระยะนี้คือการทำความเข้าใจจุดยืน ระบุช่องว่าง และวางพื้นฐานสำหรับการหารือรอบต่อไป มากกว่าการลงนามข้อตกลงยุติสงครามทันที (RBC-Ukraine, 9 พ.ย. 2026)

ยุโรปไม่ได้มีจุดยืนเดียวกัน

ปัญหายิ่งซับซ้อนเมื่อขยายจากสงครามยูเครนไปสู่ความมั่นคงยุโรป เพราะยุโรปไม่ได้เป็นผู้เล่นที่มีความคิดและผลประโยชน์เป็นหนึ่งเดียว ประเทศยุโรปตะวันตก เช่น ฝรั่งเศสและเยอรมนี ต้องคำนึงถึงเสถียรภาพของทวีป ผลกระทบทางเศรษฐกิจ ภาระด้านกลาโหม และความต้องการเพิ่มขีดความสามารถในการกำหนดนโยบายของตนเอง ขณะเดียวกันก็ยังต้องรักษาความเป็นเอกภาพของ NATO และสหภาพยุโรป

ประเทศยุโรปเหนือและประเทศที่มีพรมแดนติดกับรัสเซีย เช่น ฟินแลนด์และนอร์เวย์ มีเหตุผลเฉพาะด้านภูมิศาสตร์และความมั่นคงที่จะรักษาช่องทางสื่อสารกับมอสโก การติดต่อโดยตรงจึงอาจเป็นเครื่องมือป้องกันความเข้าใจผิดและลดความเสี่ยงจากเหตุเผชิญหน้าทางทหาร ไม่จำเป็นต้องหมายถึงการเปลี่ยนข้างหรือยอมรับข้อเรียกร้องของรัสเซีย

ส่วนยุโรปกลางและตะวันออกก็แตกต่างกันอย่างชัดเจน โปแลนด์และประเทศบอลติกมองรัสเซียเป็นภัยคุกคามโดยตรง จึงสนับสนุนการยับยั้งรัสเซียและไม่ต้องการข้อตกลงที่อาจให้รางวัลแก่การใช้กำลัง ขณะที่ฮังการีและสโลวาเกียให้ความสำคัญกับการเจรจา ผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจ และต้นทุนจากสงครามมากกว่า ส่วนเช็ก โรมาเนีย และบัลแกเรียมีบริบทและข้อถกเถียงภายในที่แตกต่างกัน การเรียกรวมทั้งหมดว่า “ยุโรปตะวันออก” จึงอาจบดบังความหลากหลายของจุดยืน

ความแตกต่างเหล่านี้ทำให้เกิดคำถามว่า ใครมีอำนาจพูดแทนยุโรป และยุโรปจะยอมรับข้อตกลงที่จัดทำโดยสหรัฐฯ กับรัสเซียได้มากเพียงใด การที่ผู้แทนยุโรปและ NATO ประสานงานกับยูเครนและสหรัฐฯ แยกต่างหากก่อนการหารือสามฝ่าย จึงมีความสำคัญ แม้จะไม่เท่ากับการมีที่นั่งในโต๊ะเจรจาหลักก็ตาม (Kyiv Independent, 10 พ.ย. 2026) และถ้าผู้แทนยุโรปเข้าร่วมประชุมด้วยก็จะทำให้การประชัมยิ่งซับซ้อนขึ้นไปอีกจนไม่อาจมีข้อยุติได้

การแยกประเด็นคือทางออกที่เป็นไปได้กว่า

หากนำเรื่องดินแดน สถานะ NATO การคว่ำบาตร พลังงาน การฟื้นฟูยูเครน และโครงสร้างความมั่นคงยุโรปมาผูกเป็นแพ็กเกจเดียว ทุกประเด็นจะกลายเป็นเงื่อนไขต่อรองซึ่งกันและกัน และความไม่ลงรอยในเรื่องใดเรื่องหนึ่งอาจทำให้ข้อตกลงทั้งหมดล้มเหลว แนวทางที่น่าพิจารณาคือ “การเจรจาแบบเป็นขั้นตอน” (Incremental Negotiation) โดยไม่จำเป็นต้องแก้ทุกเรื่องในเวลาเดียวกัน และไม่จำเป็นต้องรอให้เรื่องหนึ่งจบสมบูรณ์ก่อนจึงเริ่มอีกเรื่องหนึ่ง แต่ควรแยกเป็นหลายกระบวนการที่ประสานกันได้

ขั้นแรก ควรมุ่งลดความรุนแรงและสร้างข้อตกลงด้านมนุษยธรรมที่ตรวจสอบได้ เช่น การแลกเปลี่ยนเชลย การส่งคืนผู้เสียชีวิต การอพยพพลเรือน การคุ้มครองโครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงาน และการกำหนดพื้นที่หรือช่วงเวลาหยุดยิงเฉพาะด้าน หากการหยุดยิงทั่วประเทศยังเป็นไปไม่ได้ การเริ่มจากข้อตกลงจำกัดขอบเขตก็อาจช่วยสร้างความไว้วางใจขั้นต่ำได้

อย่างไรก็ตาม การหยุดยิงเฉพาะด้านต้องมีระบบตรวจสอบที่น่าเชื่อถือ กำหนดผู้รับผิดชอบ ช่องทางแจ้งเหตุ และวิธีจัดการเมื่อมีการละเมิด มิฉะนั้นแต่ละฝ่ายอาจกล่าวหาอีกฝ่ายว่าเป็นผู้เริ่มละเมิด และใช้เหตุการณ์ดังกล่าวเป็นข้ออ้างกลับไปสู่การสู้รบ การหยุดยิงจึงไม่ควรเป็นเพียงคำประกาศทางการเมือง แต่ต้องมีรายละเอียดด้านการปฏิบัติและการตรวจสอบ

ขั้นที่สอง คือการจัดการประเด็นที่เกี่ยวกับดินแดนและสถานะทางการเมืองของยูเครน ซึ่งเป็นเรื่องยากที่สุด การหยุดยิงหรือการกำหนดแนวควบคุมพื้นที่ชั่วคราวไม่ควรถูกตีความโดยอัตโนมัติว่าเป็นการรับรองอธิปไตยของฝ่ายที่ครอบครองพื้นที่อยู่ การแยก “การควบคุมพื้นที่ในทางปฏิบัติ” ออกจาก “การยอมรับสถานะทางกฎหมาย” จะช่วยให้คู่เจรจาสามารถหารือเรื่องการลดการสู้รบได้ โดยไม่ต้องบังคับให้ยูเครนสละข้อเรียกร้องด้านอธิปไตยตั้งแต่ต้น และรัสเซียก็ยังคงยืนสิทธิในการคุ้มครองรัฐ4รัฐอยู่ได้

ขั้นที่สาม คือหลักประกันความมั่นคงหลังสงคราม ซึ่งต้องตอบคำถามว่า หากเกิดการโจมตีขึ้นอีก ยูเครนจะได้รับความช่วยเหลืออย่างไร ใครเป็นผู้ให้หลักประกัน และหลักประกันนั้นมีผลผูกพันเพียงใด ประเด็นนี้ไม่อาจตกลงกันได้ด้วยคำรับรองทางการเมืองที่คลุมเครือ แต่ต้องมีรายละเอียดเรื่องการสนับสนุนทางทหาร การข่าว การป้องกันภัยทางอากาศ การฝึก การจัดหาอาวุธ และกลไกตอบสนองต่อการละเมิด ขณะเดียวกันต้องพิจารณามาตรการลดความเสี่ยงระหว่าง NATO กับรัสเซีย เพื่อป้องกันไม่ให้ความขัดแย้งปะทุขึ้นอีก ในขณะที่รัสเซียก็ต้องมีหลักประกันความมั่นคงที่จะไม่ถูกละเมิดอย่างเป็นรูปธรรม ไม่เหมือนที่ผ่านมา

ขั้นที่สี่ จึงค่อยขยายไปสู่การฟื้นฟูความสัมพันธ์และโครงสร้างความมั่นคงยุโรปในระยะยาว เช่น การควบคุมอาวุธ การควบคุมกำลังทหาร ความโปร่งใสในการเคลื่อนกำลังทหาร การฟื้นฟูช่องทางสื่อสาร การผ่อนคลายมาตรการคว่ำบาตรตามเงื่อนไข และความร่วมมือทางเศรษฐกิจ เรื่องเหล่านี้ต้องอาศัยการมีส่วนร่วมของประเทศยุโรปโดยตรง เพราะเป็นผู้ได้รับผลกระทบและเป็นผู้ที่ต้องรับภาระด้านความมั่นคงในระยะยาว

ทั้งนี้ไม่จำเป็นต้องเป็นสี่ขั้นที่เรียงต่อกันอย่างตายตัว บางเรื่องอาจเดินหน้าไปพร้อมกันได้ เช่น การหารือหลักประกันความมั่นคงควบคู่กับการกำหนดมาตรการหยุดยิง แต่ต้องกำหนดให้ชัดว่าแต่ละส่วนมีเงื่อนไขอะไร ใครต้องดำเนินการ และจะตรวจสอบความคืบหน้าอย่างไร หลักสำคัญคือไม่ปล่อยให้ความคืบหน้าในเรื่องหนึ่งถูกใช้เป็นข้ออ้างบังคับให้อีกฝ่ายยอมรับเรื่องที่ยังตกลงกันไม่ได้

แยกโต๊ะเจรจา แต่ต้องเชื่อมโยงกัน

ในทางปฏิบัติ อาจจัดกระบวนการเจรจาเป็นหลายโต๊ะที่มีภารกิจต่างกัน โต๊ะแรกเป็นการหารือระหว่างรัสเซีย ยูเครน และสหรัฐฯ เพื่อหาทางยุติการสู้รบและกำหนดมาตรการเฉพาะหน้า โต๊ะที่สองเป็นการหารือระหว่างสหรัฐฯ ยุโรป และยูเครนเกี่ยวกับหลักประกันความมั่นคงและการฟื้นฟูประเทศ โต๊ะที่สามเป็นช่องทางหารือระหว่างรัสเซียกับประเทศยุโรปเกี่ยวกับมาตรการลดความเสี่ยงและความมั่นคงระยะยาว และอีกส่วนหนึ่งเป็นคณะทำงานด้านการตรวจสอบและดำเนินการตามข้อตกลง

การแยกโต๊ะเช่นนี้ไม่ได้หมายความว่าปัญหาแต่ละส่วนแยกขาดจากกัน แต่เป็นการยอมรับว่าผู้เกี่ยวข้องและอำนาจตัดสินใจในแต่ละเรื่องไม่เหมือนกัน สหรัฐฯ อาจมีอิทธิพลสำคัญต่อการสนับสนุนยูเครน แต่ไม่สามารถตัดสินแทนประเทศยุโรปทุกประเทศได้ NATO ไม่สามารถตัดสินอธิปไตยของยูเครน และรัสเซียกับสหรัฐฯ ก็ไม่ควรทำข้อตกลงที่กำหนดอนาคตของยูเครนโดยปราศจากความยินยอมของยูเครนเอง

สันติภาพต้องไม่กลายเป็นการรับรองการใช้กำลัง

แนวทางทีละเปลาะมีข้อดีตรงที่ช่วยลดความซับซ้อนและสร้างผลสำเร็จที่จับต้องได้ แต่ก็มีความเสี่ยง หากการหยุดยิงชั่วคราวกลายเป็นการตรึงแนวรบและทำให้การยึดครองดินแดนกลายเป็นข้อเท็จจริงที่ได้รับการยอมรับโดยปริยาย หรือหากฝ่ายใดใช้ช่วงหยุดยิงเพื่อเตรียมกำลังสำหรับการรบครั้งใหม่ ดังนั้น ทุกข้อตกลงต้องระบุชัดว่าเป็นมาตรการชั่วคราว ไม่กระทบต่อสถานะทางกฎหมายของดินแดน และมีระบบตรวจสอบที่เป็นอิสระและน่าเชื่อถือ

อีกประการหนึ่ง การเจรจาทีละขั้นไม่ควรกลายเป็นการเลื่อนปัญหายากออกไปอย่างไม่มีกำหนด แต่ละขั้นควรมีกรอบเวลา เป้าหมาย และเงื่อนไขทบทวน หากฝ่ายใดไม่ปฏิบัติตาม ต้องมีมาตรการตอบสนองที่ตกลงไว้ล่วงหน้า มิฉะนั้นกระบวนการสันติภาพอาจกลายเป็นเพียงการซื้อเวลาโดยไม่ลดโอกาสเกิดสงครามซ้ำ

บทสรุป: หยุดสร้างความเสียหาย ก่อนแก้ปัญหาทั้งหมด

การประชุมอาบูดาบีอาจยังไม่สามารถนำไปสู่ข้อตกลงยุติสงครามได้ในทันที และความแตกต่างระหว่างรัสเซียกับยูเครนยังห่างไกลจากการประนีประนอม แต่คุณค่าของการประชุมอาจอยู่ที่การเปิดช่องทางเจรจาอีกครั้ง และทำให้ทุกฝ่ายเริ่มเห็นว่าปัญหาใดพอจะขยับได้ ปัญหาใดต้องใช้เวลา และเรื่องใดจำเป็นต้องมีผู้เกี่ยวข้องวงกว้างกว่าสามประเทศ

การยุติสงครามยูเครนเพียงเรื่องเดียวก็เป็นภารกิจที่ยากและยาวนานอยู่แล้ว การพยายามแก้ปัญหาความมั่นคงยุโรปทั้งหมดไปพร้อมกันจึงอาจทำให้ไม่มีข้อยุติใดเกิดขึ้น ทางออกที่เป็นจริงกว่า คือเริ่มจากการลดความสูญเสียและหยุดการสู้รบเท่าที่ทุกฝ่ายพอรับได้ จากนั้นค่อยเจรจาเรื่องดินแดน หลักประกันความมั่นคง และระเบียบยุโรปในวงกว้างที่จะอยู่ร่วมกันโดยสันติ โดยให้ทุกขั้นมีหลักประกันและการตรวจสอบที่ชัดเจน

สันติภาพไม่จำเป็นต้องเริ่มต้นจากการแก้ไขความขัดแย้งทั้งหมดในคราวเดียว แต่อาจเริ่มจากการหยุดสร้างความเสียหายเพิ่มเติม แล้วค่อยสร้างเงื่อนไขให้คู่ขัดแย้งสามารถแก้ปัญหาที่เหลือได้ทีละขั้น นี่อาจไม่ใช่เส้นทางที่รวดเร็ว แต่ในสถานการณ์ที่ความไม่ไว้วางใจสูงและผลประโยชน์ขัดแย้งกันอย่างลึกซึ้ง อาจเป็นเส้นทางที่มีโอกาสเกิดขึ้นได้จริงมากที่สุด

หมายเหตุแหล่งข้อมูล: Associated Press (10 พ.ย. 2026), Kyiv Independent (10 พ.ย. 2026), RBC-Ukraine (9 พ.ย. 2026) และรายงานข่าวที่เกี่ยวข้องก่อนการประชุม บทความนี้วิเคราะห์สถานการณ์ระหว่างการประชุมซึ่งกำหนดจัดขึ้นวันที่ 10–11 พ.ย. 2026 จึงยังไม่ถือเป็นข้อสรุปผลการเจรจา