เลบานอนในฐานะพื้นที่ยุทธศาสตร์ มิติที่ไม่อาจมองข้ามของอิสราเอลและอิหร่าน

เลบานอนในฐานะพื้นที่ยุทธศาสตร์ มิติที่ไม่อาจมองข้ามของอิสราเอลและอิหร่าน

วิเคราะห์โดย ทหารประชาธิปไตย

ความสำคัญของเลบานอนต่ออิสราเอล

๑. พรมแดนเหนือและความลึกทางยุทธศาสตร์

เลบานอนมีพรมแดนติดอิสราเอลโดยตรงยาวประมาณ ๗๙ กิโลเมตร โดยนครไฮฟา เมืองอุตสาหกรรมและท่าเรือสำคัญที่สุดของอิสราเอล ตั้งอยู่ห่างจากพรมแดนเพียง ๓๐ กิโลเมตร ขณะที่กรุงเทลอาวีฟอยู่ห่างออกไปไม่ถึง ๑๐๐ กิโลเมตร ระยะดังกล่าวทำให้เลบานอนตอนใต้กลายเป็นพื้นที่ที่อิสราเอลไม่อาจปล่อยให้ตกอยู่ในมือของกองกำลังที่เป็นปฏิปักษ์ได้ ไม่ว่าจะด้วยเหตุผลทางการเมืองใดก็ตาม หลักการ ‘ความลึกทางยุทธศาสตร์’ ซึ่งเป็นรากฐานของหลักนิยมทางทหารอิสราเอลมาตั้งแต่ปี ค.ศ. ๑๙๔๘ กำหนดว่าไม่อาจยอมให้ศัตรูวางแนวรบหรือแนวยิงประชิดพรมแดนเช่นนี้ได้ ทั้งๆตอนตั้งประเทศไม่มีการพูดถึงสิ่งเหล่านี้

๒. ภูมิศาสตร์เป็นสมรภูมิ

ทางตอนเหนือของเลบานอนมีเทือกเขาเลบานอน (Mount Lebanon) และเทือกเขาต่อต้านเลบานอน (Anti-Lebanon Range) ที่ทอดตัวขนานกัน ก่อให้เกิดหุบเขาเบกออ (Bekaa Valley) ซึ่งเป็นเส้นทางเชื่อมซีเรียเข้าสู่เลบานอนและตอนหลังเคยเป็นเส้นทางส่งกำลังบำรุงของ IRGC อิหร่าน ภูมิประเทศที่ซับซ้อนนี้ทำให้เลบานอนเป็นทั้งกำแพงธรรมชาติที่ปกป้องอิสราเอลจากภัยคุกคามซีเรีย และในขณะเดียวกันก็เป็นพื้นที่กำบังอำพรางอันเหมาะสมสำหรับกองกำลังที่ต้องการโจมตีอิสราเอล นอกจากนี้ยังมีแม่น้ำสายใหญ่ที่ไหลจากทางเหนือลงใต้กว่า100ก.ม แล้วหักศอกทางตอนใต้ ไหลไปลงทะเลที่เมืองไทร์

๓. เลบานอนในฐานะเส้นทางการค้าและทางออกทางทะเล

ท่าเรือเบรุตและท่าเรือตริโปลีมีความสำคัญเชิงยุทธศาสตร์ต่อการควบคุมเส้นทางเดินเรือในทะเลเมดิเตอร์เรเนียนตะวันออก การที่เลบานอนตกอยู่ภายใต้อิทธิพลของฝ่ายที่เป็นปฏิปักษ์หมายความว่าอิสราเอลอาจเผชิญกับสภาวะถูกโอบล้อมทางทะเลในบางมิติ โดยเฉพาะหากมีการนำอาวุธหนักหรือระบบจรวดสมัยใหม่ขนส่งเข้ามาทางท่าเรือเหล่านี้ ซึ่งเป็นเหตุให้อิสราเอลโจมตีสิ่งอำนวยความสะดวกท่าเรือและโกดังสินค้าในเลบานอนซ้ำแล้วซ้ำเล่า

๔. พลังงานและ EEZ ในทะเลเมดิเตอร์เรเนียน

นับตั้งแต่การค้นพบแหล่งก๊าซธรรมชาติ Karish และ Leviathan ในเขตเศรษฐกิจจำเพาะ (EEZ) ของอิสราเอล รวมถึงแหล่ง Qana และ Aphrodite ในพื้นที่ทับซ้อน ความขัดแย้งเรื่องการกำหนดเขตทางทะเลระหว่างอิสราเอลและเลบานอนกลายเป็นประเด็นที่ส่งผลทางยุทธศาสตร์โดยตรง แม้มีการลงนามในข้อตกลงปี ค.ศ. ๒๐๒๒ แต่เสถียรภาพทางการเมืองของเลบานอนยังคงเป็นตัวแปรชี้ขาดว่าพลังงานในภูมิภาคนี้จะถูกพัฒนาภายใต้กรอบความร่วมมือหรือการแข่งขัน

 

ความสำคัญของเลบานอนต่ออิหร่าน

๑. สะพานข้ามโลกอาหรับสู่ทะเลเมดิเตอร์เรเนียน

อิหร่านเป็นประเทศที่ไม่มีทางออกทางทะเลเมดิเตอร์เรเนียน ผลประโยชน์เชิงยุทธศาสตร์ที่แท้จริงจึงอยู่ที่การสร้าง ‘เส้นทางบก’ (Land Corridor) ผ่านอิรัก ซีเรีย สู่เลบานอน ซึ่งนักยุทธศาสตร์อิหร่านเรียกว่า ‘เส้นทางสายแข็ง’ หรือ Resistance Axis อันเป็นเส้นเลือดใหญ่ที่เชื่อมอิทธิพลอิหร่านตั้งแต่เตหะรานจนถึงชายฝั่งทะเลเมดิเตอร์เรเนียนที่เบรุต การมีเลบานอนในมือจึงหมายความว่าอิหร่านสามารถฉายอำนาจข้ามคาบสมุทรอาหรับทั้งหมดได้โดยไม่ต้องพึ่งกองทัพเรือ

๒. ฐานที่มั่นสำหรับปฏิบัติการข้อมูลข่าวสารและทางการทูต

เบรุตมีสถานะพิเศษในฐานะศูนย์กลางสื่อ การธนาคาร และการทูตของภูมิภาคตะวันออกกลาง แม้กลไกรัฐล้มเหลว แต่เลบานอนยังคงมีเครือข่ายการเงิน สถาบันการศึกษา และชุมชนชาวเลบานอนพลัดถิ่นทั่วโลกที่มีมูลค่าทางการข่าวกรองสูงมาก ที่สำคัญเป็นศูนย์กลางข่าวกรองที่สำคัญในภูมิภาค อิหร่านใช้เลบานอนเป็นพื้นที่ทดสอบนโยบายทางการทูตแบบ ‘รัฐซ้อนรัฐ’ ซึ่งต่อมาส่งออกรูปแบบนี้ไปยังอิรักและเยเมน

๓. ตลาดอาวุธและการทดสอบขีดความสามารถทางการทหาร

เลบานอนทำหน้าที่เป็นห้องทดลองทางทหารของอิหร่านมาโดยตลอด จรวดและโดรนที่ส่งให้ Hezbollah ไม่เพียงแต่เพื่อยับยั้งอิสราเอล แต่ยังเป็นการทดสอบศักยภาพของอาวุธจริงในสภาพแวดล้อมการรบที่ซับซ้อน ข้อมูลที่ได้รับจากการสู้รบในเลบานอนถูกนำกลับไปพัฒนาอาวุธและยุทธวิธีในโปรแกรมกลาโหมของอิหร่านอย่างต่อเนื่อง

๔. มิติอัตลักษณ์และอุดมการณ์

เลบานอนเป็นบ้านของชุมชนชีอะห์ที่ใหญ่ที่สุดในโลกอาหรับที่มีรากฐานทางวัฒนธรรมเข้มแข็ง ความสัมพันธ์ระหว่างอิหร่านกับชีอะห์เลบานอนจึงไม่ใช่แค่การสนับสนุนทางการเมืองและการทหารให้ฮิสบุลลอฮ์ แต่เป็นความสัมพันธ์ที่อิหร่านมองว่าเป็นพันธกิจทางศาสนาและอุดมการณ์แห่งสาธารณรัฐอิสลาม นี่ทำให้การถอนตัวจากเลบานอนมีต้นทุนทางการเมืองภายในอิหร่านสูงเกินกว่าที่ผู้นำคนใดจะรับได้

 

บทสรุป: เลบานอนในฐานะหมากที่ทั้งสองฝ่ายไม่อาจวาง

ความสำคัญของเลบานอนต่ออิสราเอลและอิหร่านจึงไม่ได้อยู่ที่ทรัพยากรน้ำหรือกองกำลังตัวแทนแต่เพียงอย่างเดียว แต่เป็นผลรวมของภูมิศาสตร์ที่ไม่อาจเปลี่ยนแปลงได้ ผลประโยชน์ทางพลังงาน ท่าเรือ เส้นทางอุปทาน และอัตลักษณ์ทางอุดมการณ์ที่สะสมกันมาหลายทศวรรษ สำหรับอิสราเอล เลบานอนคือแนวรบที่สองที่ไม่มีวันปิดได้ ส่วนสำหรับอิหร่าน เลบานอนคือจุดสิ้นสุดของ Resistance Axis ที่ถ้าสูญเสียไปเท่ากับสูญเสียโครงการฉายอำนาจภูมิภาคทั้งหมดในพริบตาเดียว

ด้วยเหตุนี้ สงครามใดก็ตามที่เกิดขึ้นในเลบานอนจึงไม่มีทางเป็นแค่ความขัดแย้งในท้องถิ่น แต่จะดึงดูดผลประโยชน์ขั้วอำนาจทั้งสองเข้ามาชนกันเสมอโดยมีตะวันตกเข้ามาแทรก ตราบใดที่โครงสร้างเชิงยุทธศาสตร์ที่บรรยายไว้ข้างต้นยังคงดำรงอยู่โดยไม่เปลี่ยนแปลง