สายสื่อสารใต้มหาสมุทร: เส้นเลือดดิจิทัลของโลก ตอนที่ 4

สายสื่อสารใต้มหาสมุทร: เส้นเลือดดิจิทัลของโลก ตอนที่ ๔ — ขีดจำกัดของการป้องกันและทางออกที่เป็นไปได้

ศาสตราจารย์ พลโท ดร.สมชาย วิรุฬหผล

ความจริงที่ไม่สบายใจ: คุณปกป้องเคเบิลไม่ได้

ผู้เชี่ยวชาญด้านโครงสร้างพื้นฐานใต้น้ำกล่าวตรง ๆ ว่า ‘คุณไม่สามารถปกป้องเคเบิลได้โดยตรง สิ่งที่ทำได้คือสร้างระบบที่พังอย่างมีระเบียบเมื่อมันล้มเหลว’ ความจริงนี้มีรากฐานจากลักษณะทางกายภาพ สายเคเบิลวางอยู่ตลอดแนวพื้นมหาสมุทรหลายหมื่นกิโลเมตร ไม่มีกองทัพใดบนโลกที่จะรักษาทุกจุดได้ตลอดเวลา

ยิ่งกว่านั้น ลักษณะของภัยคุกคามมีความไม่สมมาตรสูง ผู้โจมตีสามารถเลือกจุดโจมตีได้อย่างอิสระ โดยใช้ต้นทุนต่ำกว่ามาก เปรียบเทียบได้กับการที่ผู้ก่อการร้ายเพียงไม่กี่คนสามารถหยุดระบบการบินทั้งประเทศได้ด้วยค่าใช้จ่ายไม่กี่พันดอลลาร์ ขณะที่ฝ่ายป้องกันต้องใช้งบประมาณนับพันล้านดอลลาร์

กรณีศึกษา Baltic Sentry: สำเร็จแต่ไม่สามารถนำมาใช้

NATO เปิดตัวปฏิบัติการ Baltic Sentry ในมกราคม ๒๕๖๘ หลังจากสายเคเบิลในทะเลบอลติกถูกตัดมากกว่า ๑๑ เส้นระหว่างปี ๒๕๖๗–๒๕๖๘ โดยใช้เรือรบ เครื่องบินลาดตระเวนทางทะเล และโดรนใต้น้ำลาดตระเวนพื้นที่ตลอด ๒๔ ชั่วโมง ผลที่ได้น่าประทับใจ หลังปฏิบัติการเริ่มขึ้น ไม่พบเหตุการณ์ที่น่าสงสัยเป็นเวลาเกือบหนึ่งปีเต็ม

แต่ Baltic Sentry ทำงานได้เพราะทะเลบอลติกเป็นทะเลกึ่งปิด มีทางเข้า-ออกเพียงไม่กี่ช่อง NATO ควบคุมทั้งสองฝั่งของทะเล ทำให้การสังเกตการณ์และการสกัดกั้นทำได้จริง แต่ทะเลแดงและช่องแคบฮอร์มุซเป็นเส้นทางที่เรือทุกชาติผ่านโดยอิสระตามกฎหมายทะเลระหว่างประเทศแม้อิหร่านจะเข้าควบคุมและเก็บค่าบริการนำร่องเพื่อความปลอดภัย การส่งกองเรือรบไปประจำตลอดเวลามีต้นทุนมหาศาลและไม่มีกรอบกฎหมายรองรับในระดับเดียวกัน

เทคโนโลยีรุ่นใหม่: ความหวังในระยะกลาง

งานวิจัยด้านการปกป้องสายเคเบิลใต้น้ำกำลังพัฒนาใน ๓ ทิศทางหลัก ทิศแรกคือ nano-sensors และ self-healing cables เส้นใยที่ฝัง sensor อัจฉริยะตลอดความยาว สามารถตรวจจับความเสียหายและในบางกรณีซ่อมแซมรอยแตกเล็ก ๆ ได้อัตโนมัติโดยไม่ต้องรอเรือซ่อม ทิศที่สองคือ AUV (Autonomous Underwater Vehicle) swarms ยานดำน้ำอัตโนมัติที่ทำงานเป็นฝูงสามารถดำน้ำได้ลึกถึง ๖,๐๐๐ เมตร ตรวจจับความเสียหาย และเริ่มต้นซ่อมแซมเบื้องต้นได้ก่อนที่เรือซ่อมจะมาถึง ในสถานการณ์จำลองพบว่าระบบนี้อาจลดเวลาซ่อมจาก ๘ สัปดาห์เหลือ ๗ วัน และทิศที่สามคือ AI vessel monitoring ระบบ AI ที่ติดตามเรือทุกลำในพื้นที่ใกล้สายเคเบิล สามารถตรวจจับพฤติกรรมผิดปกติก่อนที่จะเกิดความเสียหายขึ้นจริง

อย่างไรก็ตาม เทคโนโลยีเหล่านี้ยังอยู่ในระยะพัฒนา สหภาพยุโรปเพิ่งให้เงินทุน ๒๕ ล้านยูโรแก่บริษัทดัตช์รายหนึ่งสำหรับระบบ fiber-optic sensing ขั้นสูง และยังอีกหลายปีกว่าจะนำมาใช้งานได้จริงในระดับปฏิบัติการ

กลยุทธ์ที่ได้ผลจริงในวันนี้: ลดคุณค่าของการโจมตี

ข้อสรุปที่นักวิชาการด้านความมั่นคงหลายคนลงความเห็นตรงกันคือ วิธีป้องกันที่มีประสิทธิภาพสูงสุดไม่ใช่การรักษาเส้นทางปัจจุบัน แต่คือการทำให้การโจมตีเส้นทางปัจจุบันมีผลกระทบน้อยลงด้วยการสร้างทางเลือก กล่าวคือ ยิ่งมีเส้นทางสำรองมากเท่าไหร่ การตัดเส้นใดเส้นหนึ่งก็ยิ่งสร้าง leverage ได้น้อยลง

ในระดับประเทศ สิ่งที่ไทยทำได้จริงในวันนี้คือเร่งพัฒนา TalayLink ให้แล้วเสร็จโดยเร็ว ลงทุนใน CDN (Content Delivery Network) และระบบ content caching ภายในประเทศ เพื่อให้เนื้อหาที่คนไทยใช้บ่อยถูกเก็บไว้ในประเทศและลดการพึ่งพาการเชื่อมต่อระหว่างประเทศ เสริมสร้าง interconnect ภายในอาเซียนโดยเฉพาะกับสิงคโปร์ซึ่งเป็น hub สำคัญ และเตรียมแผนฉุกเฉินระดับชาติสำหรับภาวะที่การเชื่อมต่อลดลงอย่างมีนัยสำคัญ ในขณะที่ภูมิภาคตะวันออกกลางกำลังมีแผนและการดำเนินการที่จะเดินสายเคเบิลภาคพื้นดินระหว่างมหาสมุทรอินเดียกับทะเลเม

ดิเตอร์เรเนียน