แผนหุ้นส่วนทางยุทธศาสตร์แบบรอบด้านจีน-ซาอุฯกับสู่ฟื้นความสัมพันธ์ ซาอุฯ-อิหร่าน(ตอนที่2)

แผนหุ้นส่วนทางยุทธศาสตร์แบบรอบด้านจีน-ซาอุฯกับสู่ฟื้นความสัมพันธ์
ซาอุฯ-อิหร่าน(ตอนที่2)

ประเสริฐ สุขศาสน์กวิน
ศูนย์อิสลามและอิหร่านศึกษา คณะรัฐประศาสนศาสตร์ วิทยาลัยเทคโนโลยีสยาม

ทันทีที่ข่าวได้รายงานทั่วโลกถึงการเปลี่ยนตัวรัฐมนตรีต่างประเทศจีนทำให้กระแสโลกเข้มข้นอีกครั้งและดูเหมือนว่าอะไรๆที่มาจากฟากจีนจะเป็นข่าวใหญ่ไปหมด เอเอฟพีรายงานวันที่ 31 ธันวาคม 2565 กล่าวว่า ฉินกัง อดีตทูตจีนประจำสหรัฐอเมริกา ได้รับการแต่งตั้งจากรัฐบาลปักกิ่ง ให้รับตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงต่างประเทศคนใหม่ เข้ามาแทนที่นายหวังอี้ ซึ่งดำรงตำแหน่งดังกล่าวมาตั้งแต่ปี 2556 และนายฉินกัง ได้รับฉายาว่า “นักรบหมาป่า” จากลักษณะนิสัยแข็งกร้าวและโต้ตอบอย่างดุเดือดต่อชาติตะวันตก
เรียกได้ว่าการเปลี่ยนตำแหน่งรัฐมนตรีในแต่ละครั้งของจีนมักจะถูกจับตามองเสมอ เพราะแต่ละบทบาทมีความสำคัญในเชิงการค้า เศรษฐกิจ และต่างประเทศเกือบทั้งหมด อย่างตำแหน่งรัฐมนตรีต่างประเทศคนใหม่ ‘ฉิน กัง’ เพราะบทบาทของเขาอาจเกี่ยวข้องกับอนาคตของโลกกับการขับเคลื่อนระเบียบโลกใหม่เลยทีเดียว
แอนโทนี บลิงเคน รัฐมนตรีต่างประเทศสหรัฐอเมริกา มีแผนจะเยือนปักกิ่งในช่วงต้นปี 2023 เพื่อลดความตึงเครียดของสองชาติ คาดหวังว่าจะสามารถสานต่อความสัมพันธ์ในการทำงานที่มีประสิทธิผลกับรัฐมนตรีต่างประเทศฉิน กัง

กระทรวงการต่างประเทศของสหรัฐออกแถลงการณ์ ว่า นายแอนโทนี บลิงเคน รมว.การต่างประเทศสหรัฐ สนทนาทางโทรศัพท์กับ นายฉิน กัง รมว.การต่างประเทศจีนป้ายแดง มีการเปิดเผยรายละเอียดของการสนทนาเพียงว่า เกี่ยวกับ “การรักษาช่องทางการติดต่อสื่อสาร” ระหว่างเจ้าหน้าที่การทูตหมายเลขหนึ่งของทั้งสองประเทศ และความสัมพันธ์ระดับทวิภาคีในภาพรวม (https://www.dailynews.co.th/news)
ส่วนพันธมิตรเหนียวแน่นอย่างอิหร่าน ฯพณฯAmir Abdullahian รมต.ต่างประเทศอิหร่าน ได้ยกหูสนทนาทางโทรศัพท์กับรัฐมนตรีต่างประเทศคนใหม่ของจีนในขณะที่แสดงความยินดีกับรัฐบาลจีนและประชาชนในเทศกาลฤดูใบไม้ผลิและวันตรุษจีน รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศอิหร่าน ได้อวยพรให้ Chin Gang ประสบความสำเร็จในฐานะรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศคนใหม่
ในการสนทนาทางโทรศัพท์นี้ รัฐมนตรีต่างประเทศของทั้งสองประเทศได้แลกเปลี่ยนความคิดเห็นเกี่ยวกับสถานะล่าสุดของความสัมพันธ์ทวิภาคีและปัญหาระดับภูมิภาคและระหว่างประเทศ
รมต.ต่างประเทศอิหร่าน กล่าวถึงความสำเร็จในการเยือนกรุงเตหะรานของรองนายกรัฐมนตรีจีน และประเมินความสำคัญของการแลกเปลี่ยนคณะผู้แทนระดับสูงระหว่างสองประเทศอย่างต่อเนื่อง เพื่อกระชับความเป็นหุ้นส่วนทางยุทธศาสตร์ที่ครอบคลุมระหว่างอิหร่านและจีน
China Gang เน้นย้ำถึงความสำคัญที่ประเทศของเขาให้ความสำคัญกับการพัฒนาความสัมพันธ์และตอกย้ำการใช้โอกาสทั้งหมดในทิศทางนี้ รวมถึงการปรึกษาหารือของรัฐมนตรีต่างประเทศและการแลกเปลี่ยนคณะผู้แทนระดับสูงของทั้งสองประเทศ และเชิญ Amir Abdullahian เยือนจีนอีกด้วย
การขยับก้าวเดินของจีนวันนี้น่าจับตาทีเดียว โดยเฉพาะประเด็นฟื้นความสัมพันธ์แบบปกติซาอุฯ-อิหร่าน ถือว่าเป็นยุทธศาสตร์หนึ่งของจีนและประโยชน์ร่วมของพันธมิตรในขั้วระเบียบโลกใหม่และการขับเคลื่อนทางการเมืองโลกที่ได้ส่งสัญญาณการแข่งขันของชาติมหาอำนาจและเป็นการก้าวสู่การจัดระเบียบโลกใหม่บนการแข่งขันทางด้านภูมิรัฐศาสตร์(Gio-Politice) ด้านการเมือง เศรษฐกิจ วัฒนธรรมและสิ่งแวดล้อม ภายใต้ขั้วอำนาจทางการเมือง”ระเบียบโลกอำนาจหลายขั้ว” (Muti polarity power world) เสมือนว่าโลกกำลังก้าวเข้าสู่ยุคแห่ง ‘การช่วงชิงอำนาจบนแผนที่’ (‘Mapfare’)ของโลกเข้าไปทุกขณะ อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

คืบหน้าความสัมพันธ์ซาอุฯ-อิหร่าน
Amir Abdullahian รัฐมนตรีต่างประเทศอิหร่านได้กล่าวถึงการประชุมร่วมระหว่างรัฐมนตรีซาอุดิอาระเบีย ในประเทศจอร์แดนว่า “สาธารณรัฐอิสลามแห่งอิหร่าน มีความพร้อมต่อฟื้นสัมพันธ์ต่อกัน เพื่อเปิดสถานเอกอัครราชทูตระหว่างสองประเทศอีกครั้ง และรัฐบาลริยาดพร้อมตัดสินใจในการยึดมั่นทางการเมืองเพื่อสร้างสันติภาพกับเตหร่าน”
รัฐมนตรีต่างประเทศอิหร่านกล่าวย้ำว่า นโยบายการต่างประเทศอิหร่านที่ผ่านมาและวันนี้นั้นคือการสร้างความสัมพันธ์ที่ดีกับเพื่อนบ้าน แต่ที่ผ่านมาน่าเสียดายที่ศัตรูต้องการจะแยกอิหร่านออกจากประเทศเพื่อนบ้าน นี่คือความประสงค์ร้ายของมือที่สามเพื่อรักษาผลประโยชน์ไม่ชอบธรรมของตัวเองในภูมิภาคนี้ไว้ แต่วันนี้ คงจะได้เห็นแล้วว่า ความคืบหน้าการฟื้นความสัมพันธ์อิหร่านกับซาอุฯ ชี้ให้เห็นความเอาจริงเอาจังในเรื่องนี้ผ่านการเจรจามาถึงห้าครั้งในอิรัก
ขณะที่ MBS ได้สนทนากับกษัตริย์จอร์แดน เน้นย้ำความสัมพันธ์ระหว่างสองประเทศและสร้างสันติภาพ ร่วมมือแบบทวิภาคีในทุกๆมิติ เพื่อความเปลี่ยนแปลงของภูมิภาคตะวันออกกลางและการต่างประเทศและกล่าวย้ำจะให้ความสำคัญต่อประเด็นปัญหาร่วมประโยชน์ให้มากยิ่งขึ้น
ส่วนกษัตริย์แห่งสหัฐอาหรับเอมิเรตต์(U.A.E.) ได้สนทนาทางโทรศัพท์กับกษัตริย์อับดุลลอฮ์แห่งจอร์แดนว่า จะร่วมมือระหว่างสองประเทศและสร้างความเข้มแข็งแบบทวิภาคีมากยิ่งขึ้น
การประชุมที่จอร์แดนส่งสัญญาณบวกต่อความสัมพันธ์ระหว่างอิหร่าน-ซาอุฯอย่างมีนัยยะสำคัญ และนักวิเคราะห์มองว่าผู้เล่นทั้งหลาย(Actors)ของภูมิภาคตะวันออกกลางและการต่างประเทศนั้นได้มาถึงจุดของการเปลี่ยนและพยายามจะลดความกดดันและการตึงเคลียดในภูมิภาคแล้วแสวงหาการเจรจาต่อกัน เป็นสัญญาณใหม่ของภูมิภาคตะวันออกกลางที่ต้องจับตา
ขณะที่ประธานาธิบดีฝรั่งเศสได้กล่าวในแถลงการณ์สำคัญประชุมประเทศจอร์แดนว่า เราจะปกป้องเสถียรภาพและความมั่นคงในอิรัก และหวังว่าสิ่งนี้จะเป็นประโยชน์ทั่วทั้งภูมิภาค(ตะวันออกกลาง)”

ทำไมซาอุดิอาระเบียฟื้นความสัมพันธ์กับอิหร่าน?
หนึ่ง นักวิเคราะห์มองว่าเพราะอิหร่านวันนี้ได้ทยานสู่ความเข็มแข็งทางด้านการทหารและอาวุธ ความก้าวหน้าของอิหร่านในการพัฒนาพลังงานนิวเคลียร์ไปไกลมาก ทำให้ซาอุดีอาระเบียเชื่อว่าความก้าวหน้าด้านเทคโนโลยีนิวเคลียร์อิหร่านไม่สามารถสกัดกั้นได้อีกต่อไป ดังนั้นการปรับเปลี่ยนนโยบายของซาอุฯกับอิหร่านจากศัตรูมาเป็นมิตรเป็นผลบวกมากกว่าจะเป็นศัตรูต่อกัน ในขณะที่ซาอุฯเห็นแล้วว่าเป็นศัตรูกับอิหร่านไม่เกิดผลดีกับซาอุฯใดๆ ไม่ว่าการที่ซาอุดีอาระเบียต่อต้านเรื่องนิวเคลียร์อิหร่านตลอดมาก็ไม่เป็นผล หรือความร่วมมือระหว่างซาอุดีอาระเบียกับสหรัฐฯ ในการที่จะหยุดยั้งทุกกิจกรรมของอิหร่านไม่ให้มีการพัฒนาเทคโนโลยีนิวเคลียร์ได้สำเร็จอย่างเด็ดขาด และการกดดันของสหรัฐฯต่ออิหร่านในเรื่องนิวเคลียร์ได้เพิ่มมากขึ้นในสมัยอดีตประธานาธิบดี ทรัมป์ ก็ไม่บรรลุผลสำเร็จ
สอง ถือว่าเป็นเหตุปัจจัยสำคัญที่สุดก็ว่าได้ นั่นคือ เมื่อโลกเปลี่ยนดุลอำนาจและกระแสความถดถอยของสหรัฐฯเริ่มเป็นที่ประจักษ์มากขึ้น ในขณะที่จีนได้ผงาดขึ้นมาเป็นมหาอำนาจของโลกอีกขั้วหนึ่งวันนี้ไปเสียแล้ว ดังนั้นการขยับตัวของซาอุฯกับอิหร่านจึงมีนัยยะสำคัญต่อการเปลี่ยนขั้วอำนาจ นั่นคือว่าซาอุฯพยายามจะลดบทบาทการพึ่งพาสหรัฐฯลงแล้วไปใกล้ชิดกับจีนมากขึ้น จึงเป็นไปได้ที่ซาอุฯได้รับการพูดคุยโดยจีนให้ปรับความสัมพันธ์กับอิหร่าน และท่าที่ของการขยับเปลี่ยนขั้วอำนาจของซาอุฯที่เอนเอียงมายังจีนเริ่มให้เห็นมากขึ้น และการเปิดโต๊ะเจรจากับอิหร่านและหันมาปรับความสัมพันธ์กับอิหร่านคือนโยบายเพื่อรักษาหลักการว่าด้วยผลประโยชน์ของชาติตามทฤษฎีความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ
สาม นักวิเคราะห์มองว่าวิสัยทัศน์2030 คือหางเสือการกำหนดทิศทางซาอุดิอารเบียภายใต้การนำของMBSวันนี้ และหนึ่งในยุทธศาสตร์นั้นคือการเปลี่ยนภาพลักษณ์ของซาอุดิอารเบียใหม่ เป็นประเทศสมัยใหม่ เป็นรัฐสมัยใหม่ที่พร้อมจะเป็นมิตรกับนานาประเทศและลดภาพลักษณ์ความเป็นรัฐเผด็จการหรือเป็นรัฐสนับสนุนกลุ่มก่อการร้ายอะไรทำนองนั้น แต่หันมาพูดคุยและใช้หลักเจรจามากขึ้น โดยเฉพาะความแข็งกระด้างทางมิติความเป็นลัทธิวาฮาบีในแบบสุดโต่ง แล้วแสวงหาความเป็นสายกลางมากขึ้น ซึ่งการสร้างความสัมพันธ์กับอิหร่านเป็นการลบภาพจำที่เลวร้ายของความขัดแย้งระหว่างนิกายได้อีกด้วย
อย่างไรก็ตานักวิเคราะห์มองว่าผลการพูดคุยระหว่างรัฐมนตรีต่างประเทศอิหร่านกับรัฐมนตรีซาอุดิอาระเบียคงเป็นที่จับตาอย่างมากทีเดียวและเป็นไปได้ว่านโยบายการฟื้นความสัมพันธ์อิหร่าน-ซาอุฯจะกลับมาเร็ววันนี้อย่างแน่นอน เพราะ MBS ได้ตรอกย้ำความสัมพันธ์กับอิหร่านตลอดมา ในขณะที่ประธานาธิบดี รออีซี่ของอิหร่านเองก็ได้ส่งสัญญาณบวกต่อการฟื้นทางการทูตและเปิดสถานเอกอัตรราชทูตอีกครั้งในสองประเทศ แต่ขอตั้งข้อเกตุว่า ครั้งนี้อิหร่านเป็นฝ่ายรุก อยู่ที่ซาอุฯว่าจะตั้งรับอย่างไร จะปฎิบัติดั่งที่พูดหรือไม่ และสหรัฐฯจะแทรกแซงประเด็นได้มากน้อยแค่ไหน?และจีนมีอิทธิพลต่อซาอุฯจริงหรือไม่? คงจะพิสูจน์ซาอุฯถึงบทบาทใหม่ของการนำ MBS ภายใต้การเปลี่ยนผ่านสู่ระเบียบโลกใหม่ในประเด็นที่ท้าทายการฟื้นสัมพันธ์ซาอุฯ-อิหร่านที่ต้องจับตา.