อัฟกานิสถาน : การกลับมาของฏอลิบาน ตอนที่ 6

อัฟกานิสถาน : การกลับมาของฏอลิบาน ตอนที่ 6

จรัญ มะลูลีม

การปกครองแบบเอมิเรตส์อิสลาม (Islamic Emirate)

คำว่าเอมิเรตส์มาจากคำว่าอมีร (Amir) ในภาษาอาหรับ หมายถึงผู้นำ ทั้งนี้ผู้นำประเทศในโลกมุสลิมหรือในรัฐกษัตริย์ส่วนใหญ่จะมีคำนำหน้า เช่นชัยค์ หรือ ชีค (Shiek)  อมีร (Amir) หรืออิมีร (Emir) สุลฏอนหรือสุลต่าน (Sultan) และรออีส (Rais) ในบางประเทศอาจใช้คำว่าอิมาม (Imam) อย่างเช่นเยเมนในอดีตเป็นต้น อย่างไรก็ตาม คำเหล่านี้ก็หมายถึงผู้นำของประเทศทั้งสิ้น

ทูตพิเศษของ EU เพื่ออัฟกานิสถาน Tomas Niklasson   เชื่อว่าความคิดของฏอลิบานจะ “เป็นบางอย่างที่เหมือนในอดีตคือการสร้างรัฐที่มีผู้ปกครองตามแนวทางอิสลาม (Islamic Emirate) ขึ้นมา”

หัวหน้ากองกำลังของอังกฤษ นายพล David Richerds ได้เตือนว่าการถอนทหารของชาติต่างๆ จะมีผลให้กองทหารของอัฟกันสูญเสียขวัญกำลังใจและจะนำไปสู่การควบคุมของฏอลิบานในที่สุด   ซึ่งเวลานี้คำเตือนของเขาก็เป็นจริงแล้ว

บัดนี้ฏอลิบานได้ย้อนคืนสู่อำนาจอีกครั้ง  หลัง 20 ปี ของการสูญเสียอำนาจจากการเข้ามาของสหรัฐและพันธมิตร    โดยกองกำลังสหรัฐและนาโต้ รวมทั้งพันธมิตรที่ได้ร่วมกันโค่นล้มรัฐบาลฏอลิบานในเดือนพฤศจิกายน 2001    เนื่องจากฏอลิบานให้การปกป้องอุสามะฮ์ บิน ลาดิน และนักรบอัลกออิดะฮ์ที่ถูกกล่าวหาว่ามีส่วนอยู่ในการโจมตีสหรัฐในวันที่ 11 กันยายน 2001

แต่ทั้งๆ ที่มีประเทศต่างๆ เข้ามาอยู่ในอัฟกานิสถานพร้อมๆ กับเงินนับพันๆ ล้านเหรียญสหรัฐที่ถูกนำเข้ามาใช้เพื่อฝึกฝนกองกำลังของอัฟกัน    กระนั้นรัฐบาลที่เคยถูกโค่นถูกถล่มอย่างหนักหน่วงก็ค่อยๆ รวมกลุ่มขึ้นมาได้อีกครั้งและค่อยๆ ครอบครองความเข้มแข็งเอาไว้ได้   ทั้งนี้ก่อนที่กองกำลังของสหรัฐและนาโต้จะเริ่มถอนตัวออกจากอัฟกานิสถานนั้น ฏอลิบานได้เขาปกครองอัฟกานิสถานไปแล้วถึง 1 ในสาม

ในเดือนกุมภาพันธ์ปี 2020 ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ และพันธมิตรตกลงให้มีรูปแบบข้อตกลงกับฏอลิบานในการถอนทหารนานาชาติออกจากอัฟกานิสถาน

 

ปฏิกิริยาของอินเดียที่มีต่อฏอลิบาน

อินเดียเป็นเพื่อนบ้านเดียวของอัฟกานิสถานที่ยืนยันอย่างหนักแน่นว่าจะไม่ทำธุรกิจการค้ากับฏอลิบาน  ซึ่งเป็นผู้ปกครองใหม่ของอัฟกานิสถาน

ในขณะที่ประชาคมโลกมีปฏิกิริยาแตกต่างกันไปจากการล่มลงของรัฐบาลอัฟกานิสถาน ซึ่งพ่ายแพ้ต่อฏอลิบานหลังจากทิ้งช่วงมาถึง 20 ปี

ประเทศอย่างจีน รัสเซีย อิหร่าน ตุรกี และสาธารณรัฐต่างๆ ที่อยู่ในเอเชียกลางต่างแสดงให้เห็นว่าพวกเขาจะมีการค้าขายและธุรกิจเหมือนเดิมกับรัฐบาลใหม่ในกรุงคาบูล

แน่ละปากีสถานให้การต้อนรับการเปลี่ยนแปลงในกรุงคาบูล อิมรอน ข่าน (Imron Khan) ผู้นำปากีสถานกล่าวว่าชัยชนะของฏอลิบานแสดงให้เห็นการฟื้นฟู “การเคารพตัวเอง” ของประชาชนอัฟกันอีกครั้ง

ส่วนรัฐบาลต่างๆ ของตะวันตกกำลังเฝ้าติดตามความเป็นจริงในการกลับมาของฏอลิบานในอัฟกานิสถานและอยู่ในกระบวนการวางกรอบการตอบรับฏอลิบานด้วยวิธีการทางการทูตที่สอดคล้องกัน

ในปี 1996 ปากีสถานเป็นหนึ่งในสามประเทศที่ให้การยอมรับฏอลิบานโดยทันทีหลังจากกองกำลังของฏอลิบานเข้าครองกรุงคาบูลในครั้งแรก  ส่วนอีกสองประเทศที่ให้การยอมรับฏอลิบานเช่นกันก็คือ ซาอุดีอาระเบีย และสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ (UAE)

ปัจจุบันราชอาณาจักร กาตาร์ เป็นหนึ่งในหลายๆ ประเทศของภูมิภาคตะวันออกกลางหรือเอเชียตะวันตกที่มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับฏอลิบาน  กาตาร์เป็นประเทศที่เปิดทางการเป็นเจ้าภาพให้ฏอลิบานมาดำเนินการทางการทูตในกรุงโดฮาเมืองหลวงของตน  และให้ความสะดวกในการพูดคุยกับสหรัฐ

ทั้งซาอุดีอาระเบียและ UAE มีความสนใจที่จะเป็นเจ้าภาพสำหรับสำนักงานของฏอลิบานในแผ่นดินของตนเอง  แต่ผู้นำฏอลิบานเลือกให้กรุงโดฮาเป็นสถานทูตเฉพาะกิจเพื่อเอาตัวเองออกจากอดีตผู้ให้การคุ้มครองพวกเขาคือของซาอุดีอาระเบียและแนวคิดวาฮะบีย์

ผู้อาวุโสของฏอลิบานถูกวิพากษ์วิจารณ์สำหรับการนำเอาแนวคิดวาฮะบีย์มาใช้และตีความชารีอะฮ์ไปในทางที่อาจจะนำสังคมไปสู่ความตึงเครียดได้  ทั้งนี้ซาอุดีอาระเบียพยายามให้แนวคิดนี้ขยายตัวในอัฟกานิสถาน    ในเวลาเดียวกันฏอลิบานก็พยายามหาทางพูดคุยกับตะวันตกมาตั้งแต่ 10 ปีก่อน ผู้นำฏอลิบานย้ำว่าจะไม่กลับมาใช้การปกครองที่มีการใช้ความรุนแรงอีกต่อไป  อันเป็นสัญชาติญาณแรกที่พวกเขาต้องคำนึงถึง  เมื่อพวกเขาเข้าสู่อำนาจ

อินเดียจะต้องพิจารณาถึงสวัสดิการของประชาชนอัฟกานิสถานเป็นประการแรกเมื่อมีโอกาส  ปัจจุบันนี้มีนักศึกษาอัฟกานิสถาน 2,500 คน  ลงทะเบียนอยู่ในสถาบันด้านการศึกษาและอาชีวศึกษาของอินเดียที่กระจายตัวอยู่ทั่วไป  ซึ่งไม่แปลกเลยที่พวกเขาต้องการให้อินเดียขยายทุนการศึกษาออกไปอีก

ในเวลานี้มีนักศึกษาใหม่ในอัฟกานิสถานที่รอคอยเวลาที่พวกเขาจะบินมายังอินเดีย   ในฐานะเพื่อนบ้านใกล้ชิด อินเดียต้องการยืนยันถึงความมีเสถียรภาพ   ปลอดภัยและเป็นอัฟกานิสถานที่พัฒนาแล้ว

ในฐานะประธานที่มีการหมุนเวียนของสภาความมั่นคงแห่งสหประชาชาติในเดือนสิงหาคม  อินเดียมีโอกาสที่จะพิจารณาถึงความสำคัญในการมีความสัมพันธ์กับอัฟกานีสถาน   เหนือสิ่งอื่นใด อินเดียจะอยู่กับสภาความมั่นคงของสหประชาชาติไปจนถึงปลายปี 2022

 

ปากีสถานในฐานะผู้อุปถัมภ์

ผู้อุปถัมภ์สำคัญของฏอลิบานคือปากีสถาน  ปากีสถานเป็นประเทศที่ให้ที่ลี้ภัยแก่ผู้นำระดับสูงและคณะทำงานของฏอลิบาน  เมื่อฏอลิบานต้องตกอยู่ภายใต้แรงกดดันของสหรัฐและนาโต้หลังจากเหตุการณ์ 9/1 1

แต่นักวิเคราะห์หลายคนที่มีความเห็นว่าปากีสถานได้สูญเสียอิทธิพลของตนที่มีต่อฏอลิบานไปแล้วตั้งแต่ 10 ปีที่ผ่านมา

ทั้งนี้ก็เพราะฏอลิบานปากีสถาน  มีวาระของตนเอง  พวกเขาเข้าโจมตีสถาบันต่างๆ ในปากีสถาน  พร้อมกับมีระเบิดพลีชีพหลายครั้งเพื่อโจมตีประชาชนที่ต้องมาตกเป็นเหยื่อในปากีสถาน

การโจมตีช่างเทคนิคของจีนที่เข้ามาสร้างเขื่อนในบาลูชิสถานในเดือนกรกฎาคม 2021 ก็ถูกอ้างว่าเป็นฝีมือของปากีสถานฏอลิบานและนักต่อสู้จากกลุ่มอุยกูร์ที่สังกัดอยู่กับอัล-กออิดะฮ์

ฏอลิบานปากีสถานมุ่งมั่นที่จะล้มล้างรัฐบาลปากีสถานโดยพวกเขามีที่หลบซ่อนอยู่ตามชายแดนอัฟกานิสถาน-ปากีสถาน   คนของปากีสถานฏอลิบานในพื้นที่ได้ใช้การพลีชีพในปากีสถาน   ก่อให้เกิดการบาดเจ็บของพลเรือนและทหารจำนวนมาก

กระนั้นปากีสถานก็มีเหตุผลที่จะดีใจต่อการขึ้นสู่อำนาจของฏอลิบาน   ทั้งนี้ได้มีความคิดอยู่ในหมู่นักคิดทางยุทธศาสตร์ในปากีสถานมายาวนานแล้วว่าการมีรัฐบาลอัฟกานิสถานที่เป็นมิตรจะนำไปส่ “ยุทธศาสตร์ด้านลึก”ต่อทหารปากีสถานในกรณีที่มีความขัดแย้งอย่างเต็มกำลังกับอินเดีย  ฝ่ายการทหารของปากีสถานมีความคิดว่าอินเดียเป็นประเทศเดียวที่คุกคามทางทหารต่อปากีสถาน

 

การลงทุนของอินเดีย

ในฐานะผู้บริจาครายใหญ่ของภูมิภาคให้กับอัฟกานิสถานอินเดียได้ลงทุนไปมากกว่า 3 พันล้านเหรียญสหรัฐให้กับอัฟกานิสถานมาสองทศวรรษแล้วเพื่อสร้างถนน เขื่อนและโรงพยาบาล    นอกจากนี้เจ้าหน้าที่ทางทหารของอัฟกานิสถานและเจ้าหน้าที่ฝ่ายความมั่นคงต่างก็ได้รับการฝึกฝนในอินเดีย

รัฐบาลอัฟกานิสถานยอมให้อินเดียจัดตั้งสถานกงสุล  ซึ่งตั้งอยู่ในจุดยุทธศาสตร์ในรัฐที่มีชายแดนติดกับปากีสถานอุซเบกิสถานและอิหร่าน

หนึ่งในจังหวัดที่นักต่อสู้ฏอลิบานเอาชนะได้ในสัปดาห์ต้นๆ ของเดือนสิงหาคมเพื่อจะผ่านเข้าสู่กรุงคาบูลคือนัมรูซ (Numruz) ซึ่งอยู่ติดกับชายแดนอิหร่าน   มีเมืองหลวงชื่อซารานจ์ (Zaranj) ซึ่งถูกเข้าครองเช่นกัน  ถือเป็นเมืองที่เป็นศูนย์กลางทางเศรษฐกิจ  โดยอินเดียได้สร้างถนนมีความยาว 215 กิโลเมตรเพื่อเชื่อมต่อกันเดลาราน (Delaram) อันเป็นเส้นทางที่เป็นถนนหลวงระหว่างกรุงคาบูล-กอนดาฮาร์